Wordt het onpeilbare Boris, kille Raab of een outsider?

De opvolger De nieuwe leider van de Tories moet de Brexit regelen én de aanval van Labour afslaan. De benoeming vergt twee maanden.

Mogelijke opvolgers van Theresa May: v.l.n.r. Boris Johnson, Dominic Raab en Sajid Javid.
Mogelijke opvolgers van Theresa May: v.l.n.r. Boris Johnson, Dominic Raab en Sajid Javid. Foto's AFP

Het VK maakt zich op voor weer een verkiezing die in het teken staat van de Brexit. De afgelopen jaren werden de Conservatieve leiderschapsstrijd van 2016, de vervroegde Lagerhuisverkiezingen van 2017 en de Europese verkiezingen van deze week al gedomineerd door de EU-uittreding. Met het aangekondigde vertrek van Theresa May komt weer een campagne op gang die over dezelfde argumenten (deal, no deal of geen exit) gaan: de Conservatieven zoeken een nieuwe leider.

Lees ook: Theresa May stapt op, haar neergang was onafwendbaar

Wie denkt kans te maken? Boris Johnson (54) natuurlijk. De oud-minister van Buitenlandse Zaken loopt zich al weken warm, terwijl May aan het vallen was. Hij weet dat hij de enige Tory is die het charisma, het verbale volume en de emotionele band met de kiezers heeft om Nigel Farage en zijn Brexit Party effectief van repliek te dienen. Johnson is ook iemand die bij de Tories bijna evenveel verdeeldheid opwekt als de Brexit zelf. Een fantastische campaigner en soepele spreker? Ja. Een reputatie van luie bestuurder die zijn stukken niet leest, internationale gesprekspartners schoffeert en vooral zichzelf belangrijk vindt? Ook. „Hij heeft ongetwijfeld grote capaciteiten en zeker geniale elementen, maar ik vrees dat hij bewezen heeft niet de oplossing voor het probleem te zijn”, zei Dominic Grieve, partijgenoot en voormalige hoogste juridische adviseur van de regering, op de radio.

Johnson is zelfs voor Tories een raadsel. Van tevoren weet je nooit welke Boris komt opdagen. Hij zegt zonder Brexit-deal de EU te willen verlaten. Zo geniet hij steun bij hardliners, eerder was hij juist een centrumpoliticus. Hij vindt het beperken van vrij verkeer van personen geen halszaak, zoals May. Als burgemeester van Londen werd hij ver-en later herkozen in een stad waar Labour doorgaans de dienst uitmaakt. Er kunnen zelfs pro-Europese Conservatieven zijn die denken: Johnson blaft vervaarlijk, uiteindelijk valt hij mee.

Juist om Johnsons onberekenbaarheid steunen meerdere Brexiteers Dominic Raab, in 2018 een half jaar Brexit-minister. Raab (45) is jonger, ook bereid zonder deal te vertrekken, een Brexit-havik en als jurist en oud-diplomaat iemand die meer oog heeft voor de details en het proces, een man van visies en vergezichten. Raabs nadeel is dat hij ook de onderkoelde uitstraling heeft van een typische Britse Whitehall-ambtenaar.

Winnen we met Dom verkiezingen, zullen Tories zich afvragen. Kan hij op tegen ras-activisten Farage en Labourleider Corbyn? Andere kanshebbers, Sajid Javid (minister van Binnenlandse Zaken) en Jeremy Hunt (Buitenlandse Zaken) en outsiders als Matt Hancock (Volksgezondheid) en Penny Mordaunt (Defensie) roepen dezelfde twijfel op.

De 313-koppige Lagerhuisfractie start in juni met het kiezen van een leider. Nadat kandidaten zich hebben gemeld volgen stemmingen tot twee kandidaten overblijven. Die gaan door het land. Dan brengen de 124.000 leden van de Conservatieven hun stem uit. Voor het zomerreces, half juli, willen de Tories een nieuwe leider en premier hebben.

Britse leiders die hun premierschap erven van hun voorganger verlangen vaak snel, net als May, naar een eigen mandaat. Nieuwe verkiezingen liggen mogelijk in het verschiet, weer een stemming beheerst door dat ene thema: de Brexit.