Opinie

    • Tommy Wieringa

Wezens van één dag

Tommy Wieringa

Schiphol, gate H. De H is van ‘Hel’; hier vertrekken de prijsvechters – in de wachtruimte zijn geen stoelen, Michael O’Leary van Ryanair laat je gerust een uurtje staan voordat je het toestel naar Dublin in mag.

In de kerosinedampen van stationair draaiende vliegtuigmotoren lees ik de De onbewoonbare aarde van historicus David Wallace-Wells, een handzame verzameling klimatologische rampen (‘die ons te wachten staan’, zou je willen schrijven, maar de waarheid is natuurlijk dat we ons er middenin bevinden). „Het merendeel van de CO2-uitstoot door gebruik van fossiele brandstoffen heeft plaatsgevonden nadat Seinfeld voor het eerst op tv kwam”, schrijft Wallace-Wells. „Het aandeel van de periode na de Tweede Wereldoorlog is circa 85 procent. Het verhaal van de kamikazemissie van de industriële wereld is het verhaal van één generatie – de planeet is binnen de duur van een mensenleven naar de rand van de afgrond gevoerd.” Ook al zouden we de CO2-uitstoot vandaag als bij toverslag weten te beëindigen (in werkelijkheid neemt de uitstoot in weerwil van het klimaatakkoord nog altijd toe), dan nog zal de temperatuur decennialang stijgen. Voor de nabije toekomst kunnen we kiezen tussen een rampzalig en een doemscenario, tussen een nog deels bewoonbare aarde of simpelweg uitsterven.

Vliegtuigen komen, vliegtuigen gaan, het wachten duurt – ik kan intussen het leven op aarde niet anders meer zien dan als een kolossaal verbrandingsproces. De geweldige schrijver W.G. Sebald noemt verbranding het centrale principe van alles wat wij maken, van een vishaakje tot een porseleinen kopje en het produceren van een televisieprogramma. Als onze beschaving dan inderdaad een zich almaar intensiverend verbrandingsproces is, dan is de luchthaven het comfortabele hart van de verbrandingsoven.

Merken wij van de klimaatcrisis vooralsnog relatief bescheiden verschijnselen als het verdwijnen van vogels en insecten, ongekende droogte, verzakkende huizen en ijsvrije winters (mijn dochters van zeven en negen hebben nog maar één keer op ijs op de vaart voor ons huis kunnen staan), elders zijn de effecten ronduit desastreus met onophoudelijke natuurbranden, hittegolven, elkaar vlug opvolgende tornado’s en orkanen, overstromingen en misoogsten. En dat is nog maar het begin.

De klimaatcrisis draagt bij aan migratiestromen die in het Westen een destructief wantrouwen veroorzaken in supranationale organisaties in als de Europese Unie. „Net nu de behoefte aan een dergelijke samenwerking het grootst is”, schrijft Wallace-Wells, „en we gerust kunnen stellen dat die noodzakelijk is om iets wat lijkt op de wereld zoals we die kennen te behouden, zijn we alleen maar bezig dat soort samenwerkingsverbanden te ontmantelen. We trekken ons terug in nationalistische hoekjes en wenden ons af van een collectieve verantwoordelijkheid en van elkaar. Die instorting van vertrouwen is ook een kettingreactie.”

Vorige week paste The Guardian zijn taalgebruik aan aan de eisen van de tijd: klimaatverandering heet voortaan klimaatcrisis. Woorden als ‘klimaatverandering’ en ‘opwarming van de aarde’ zijn te onschuldig en doen geen recht aan het razende tempo waarmee de opwarming zich voltrekt en de noodzaak om broeikasgasreductie te bewerkstelligen om in elk geval nog iets uit de boedel te redden.

Ik herinnerde me dat Max Pam ten tijde van het klimaatakkoord in 2015 in de Volkskrant schreef: „Het is pure noodzaak om de generaties na ons op te zadelen met een paar forse problemen. Daar worden ze groot, sterk en vindingrijk van”. Het verbieden van ‘tweetaktscooters’ zou volgens Pam al een stuk schelen. Met pijnlijk simplisme beweerde hij dat het allemaal wel mee zou vallen met dat klimaat: „Alsof er na ons geen verstandige mensen meer komen met briljante oplossingen voor acute problemen”. Helaas is dat wat de klimaatcrisis nou net niet is, een acuut probleem dat met een vlugge ingreep kan worden opgelost. Het begon lang voor wij er waren, raakte in een stroomversnelling in onze tijd en zal het leven op aarde na ons tot in lengte van dagen ontwrichten.

Tommy Wieringa schrijft elke week een column op deze plaats.