Theresa May vertrekt en haalt nog één keer uit

Verenigd Koninkrijk May blijft aan als waarnemer tot de Conservatieven een opvolger hebben gekozen. „Drie keer heb ik het Lagerhuis proberen te overtuigen, dat is niet gelukt.”

May tijdens haar speech
May tijdens haar speech Foto Tolga Akmen/AFP

De Britse premier Theresa May heeft haar vertrek aangekondigd, na dagen van hoge druk van haar Conservatieve Partij en ministers. De 62-jarige May stapt op 7 juni op als premier, maar blijft aan als waarnemer tot de Conservatieven een opvolger hebben gekozen. „Ik heb mijn best gedaan om de voorwaarden van ons vertrek te onderhandelen”, zei May vrijdagochtend. „Drie keer heb ik het Lagerhuis proberen te overtuigen, maar dat is niet gelukt.”

De scheidend premier haalde nog een keer stevig uit naar het Lagerhuis. Ze vertelde over een gesprek dat ze een paar jaar geleden had met Nicholas Winton, die tijdens de Tweede Wereldoorlog honderden kinderen hielp vluchten uit bezet Europa. „Vergeet nooit dat compromis geen vies woord is. Het leven steunt op compromissen. Hij had gelijk.”

Dat is tevens een waarschuwing aan haar opvolger, of dat nu Boris Johnson, Dominic Raab of op termijn Labour-leider Jeremy Corbyn is: de Brexit regelen zal voor jullie net zo onmogelijk blijken totdat de Britse volksvertegenwoordigers inzien dat ze hun radicale standpunten, ofwel een keiharde Brexit zonder akkoord ofwel geen Brexit, laten varen. Alleen een leiderschapswissel trekt de Brexit niet vlot, is haar laatste boodschap.

De setting van haar aankondiging, een zonnige lentedag, bijgestaan door medewerkers en haar echtgenoot, was haast identiek aan het vertrek van haar voorganger David Cameron, bijna drie jaar geleden. Hij stapte op omdat hij het Brexit-referendum had verloren. Cameron vertrok omdat hij niet meer geloofwaardig was. May stapt op omdat zij niet meer slagvaardig is. Ze gelooft nog steeds dat in een democratie recht gedaan moet worden aan de referendum-uitslag. Ze weet alleen niet hoe dat moet gebeuren.

May pakt nog niet onmiddellijk de verhuisdozen in Downing Street in. Als laatste klus zal May op 3 juni de Amerikaanse president Donald Trump ontvangen, een goede vriend van Nigel Farage die met zijn Brexit Party optimaal profiteert van de chaos bij de Tories. May zal ook als Britse regeringsleider aanwezig zijn bij de 75-jarige herdenking van D-Day in Portsmouth en Arromanches.

Daarna blijft May aan als waarnemend premier totdat de Conservatieven een nieuwe leider gevonden hebben. Dat proces kan meerdere weken in beslag nemen. Doorgaans moet de Conservatieve fractie in het Lagerhuis intern verkiezingen houden om tot twee overgebleven kandidaten te komen. De uiteindelijke keuze wordt dan voorgelegd aan de leden van de Conservatieven. Ergens in de komende dagen zal het partijbestuur de details van de leiderschapsverkiezing bekend maken.

Afscheid in slow motion

Het vertrek van May was een afscheid in slow motion. In december vorig jaar beloofde ze haar partij dat zij zou opstappen in aanloop naar de volgende Lagerhuisverkiezingen, als haar fractiegenoten maar voor haar Brexit-deal stemden. In maart beloofde ze haar partij dat ze bereid was nog eerder te vertrekken: namelijk zodra haar fractie een Brexit-deal had goedgekeurd. Dat bleek ook niet voldoende.

Na de aankondiging van haar vertrek waren haar politieke tegenstanders plotseling positief gestemd over haar. „Dit is een waardig vertrek”, zei Dominic Raab, de oud-Brexitminister die hoopt May op te volgen als premier. „Het is nu tijd om te handelen naar haar aansporingen en samen te komen om de Brexit te regelen”, aldus Boris Johnson, die ontslag nam als buitenlandminister uit onvrede met de koers van May en eveneens premier wil worden. „Politici in de hele EU waarderen haar doorzettingsvermogen en moed in moeilijke en uitdagende tijden”, liet de Ierse premier Leo Varadkar weten.

In haar toespraak toonde May zich weerbaar en boos. Ze zei trots te zijn dat ze na Margaret Thatcher de tweede vrouwelijke premier van het Verenigd Koninkrijk heeft mogen zijn. „Maar zeker niet de laatste”, aldus May. „Ik ben vooral dankbaar dat ik het land mocht dienen waar ik zoveel van houd.” Toen brak haar stem, draaide ze zich om en liep ze weg. Nog geen drie kwartier later vertrok haar konvooi vanaf Downing Street op weg naar Maidenhead. Theresa May ging naar huis.