Opinie

Nog even en Vlaanderen is een betonnen hel

Klimaat Klimaat is een van de grootste thema’s bij de Belgische verkiezingen. heeft geen geduld meer. „Bij een volgende hittegolf zijn we gekloot, o Nederlandse lezer.”

Foto
Foto Dagmar Haggenburg

Bossen zijn schaars in Vlaanderen. Een boom is, volgens voormalig minister van Leefmilieu Joke Schauvliege, voorbestemd om gekapt te worden. Zou het kunnen dat natuur iets is dat ons vervult met onbehagen en ongeduld, dat binnen afzienbare tijd van minstens een betonlaag moet worden voorzien? Er rest ons nog 80.000 hectare bouwgrond. Elke dag worden daarvan 6 hectaren volgebouwd. Bent u visueel ingesteld? Dat zijn grofweg 4.880 voetbalvelden per jaar.

Morgen, zondag 26 mei, kiezen wij Belgen drie keer: voor het federale, Vlaamse en Europese parlement. Het klimaat is een van de belangrijkste thema’s – met dank aan de duizenden ‘klimaatspijbelaars’, scholieren die de afgelopen maanden de straat opgingen voor een beter klimaat. De groene partijen, Groen in Vlaanderen en Écolo in Franstalig België, behaalden bij de gemeenteraadsverkiezingen in oktober al grote winst en doen het allicht morgen ook goed. Maar de vraag is of die mogelijke winst voldoende blijkt om écht te wegen op het beleid en in dit geval, meer prangend dan ooit: op de toekomst.

Mochten we de resterende 80.000 hectare echt helemaal opgebruiken, zo waarschuwde natuurbehoudsvereniging Natuurpunt onlangs, met wetenschappelijk onderzoek in de hand, dan wordt Vlaanderen een betonnen hel, een hitte-eiland tijdens de zomer, kampend met een acuut watertekort. In feite zitten we al in het voorgeborchte van die hel. De betonwoede en de lintbebouwing heeft niet bepaald wonderen gedaan voor onze watervoorraad. We zitten aan 1.500 kubieke meter grondwater per Belg. Internationaal geldt 2.000 kubieke meter als weinig en minder dan 1.000 als extreem weinig. Vanwege al dat beton en asfalt krijgt de regen veel minder kans om de bodem in te sijpelen. De hittegolf van vorige zomer heeft de boeren gedwongen om de waterreserves op te gebruiken. Bij een volgende hittegolf (en dat zou zomaar eens kunnen komende zomer) zijn we gekloot, o Nederlandse lezer.

Gebrek aan beleid

Dit is niet zomaar een milieuprobleem. In feite worden we hier als land gedwongen om in de spiegel te kijken na ettelijke decennia ruimtelijke chaos, gebrek aan beleid en bestuurlijke weerzin jegens alles dat belang heeft op lange termijn. Alsof men na al dat ruimtelijk schrokken, vreten en zuipen alsnog de ober aan de tafel ziet verschijnen met de rekening. Bijvoorbeeld in de persoon van de Vlaamse Bouwmeester Leo Van Broeck, die stelt dat de betonstop onmiddellijk moet worden ingevoerd en dat we vervolgens de zes (!) procent natuur die ons nog rest, zullen moeten uitbreiden met negentien procent, wat meteen ook betekent dat we onze landbouw veel efficiënter moeten aanpakken. Als burger vertrouw ik deze expert meer dan het gros van de politieke wereld.

Maar goed, ik beken. In eigen land word ik beschouwd als ‘alarmist’, samen met aardig wat activisten, heel wat wetenschappers en ongeveer iedereen die bekommerd is om milieu en klimaat. De politieke meerderheid in Vlaanderen, wat liberalen, een paar christen-democraten en vooral veel Vlaams-nationalisten, hebben immers besloten om, wat het klimaat of het milieu betreft, de kop zo diep in het zand te steken dat men hun bilpartijen onderhand checkt op gelaatsuitdrukkingen.

Laatst ging de voormalig Vlaams minister-president Bourgeois samen met de liberale Guy Verhofstadt in debat. De televisie-uitzending werd vreedzaam verstoord door enkele mensen van de ecologische actiegroep Extinction Rebellion. De demonstranten zeiden niets, maar strooiden met pamfletten en lieten confetti regenen over de hoofden van Bourgeois en Verhofstadt. Reactie van beide heren? Verhofstadt begon zich lichtjes op te winden en liet weten dat ‘meer Europa’ het echte antwoord was op klimaatverzuchtingen. Waarop Bourgeois tegensputterde met de opmerking dat het vooral „de lidstaten zijn die hun verantwoordelijk moeten opnemen”.

Actie geslaagd. Twee politici die nog nooit wat gedaan hebben in de klimaatstrijd – Bourgeois verzette zich als Vlaams minister-president zelfs openlijk tegen een hogere klimaatambitie – bedienen zich van holle frasen als een uitgerangeerd komisch duo ter animatie in een bejaardenhuis.

Grijze mannen

Die ontstellende bloedarmoede typeert de Europese verkiezingen. Het lijken wel allemaal grijze mannen, de benen al decennia ingevet door de macht, die in zulke programma’s aan het woord komen. Zeker, Verhofstadt is een overtuigde Europeaan. En dan? Europa is simpelweg voor aardig wat partijen de boeman als het mis gaat of de bondgenoot wanneer dat beter uitkomt. Iedereen heeft dus altijd prijs.

Europa heeft België intussen laten weten dat het niet best scoort op klimaatgebied en heeft zich ook streng uitgelaten over onze rampzalige luchtkwaliteit. Uit een gevoel van urgentie, die niet altijd te onderscheiden valt van wanhoop, hebben burgers, net zoals in Nederland, de staat al voor de rechtbank gedaagd. De mensen van de actiegroep Klimaatzaak kregen meteen te maken met een juridische procedure over de taal waarin de rechtszaak zou moeten worden gevoerd. Ja, dat leest u goed. Handig toch, zo’n land met taalgemeenschappen? Het is een eeuwige bron van uitstel en weg kijken, maar in dit geval komt de Klimaatzaak in juni dan toch, na drie jaar zinloos gelul over taal, voor de rechtbank. In het Frans, geloof ik. De definitieve uitspraak wordt verwacht in het najaar van 2020. Tiktik, gaat de klok.

Zelf kreeg ik in Nederland de prachtige F. Bordewijk-prijs en heb meteen een deel van het prijzengeld in een rechtszaak gestoken die ik samen met de burgerbewegingen StRaten-Generaal en Ademloos in het leven heb geroepen. Beide burgerbewegingen spelen een nadrukkelijke rol in het Antwerpse mobiliteitsbeleid, eerst als actievoerders, vervolgens als partners aan de vergadertafel. Greenpeace heeft ook al gelijkaardige ingebrekestellingen gestuurd naar zowel de Vlaamse als de Waalse regering. De strijd is nog niet gestreden en versagen zullen we niet.

Maar het is geen pretje om je eigen land te dagvaarden in de hoop dat een overheid zich dan gedwongen voelt om gewoon haar job te doen. ‘Pervers’ is het woord dat wel eens in mijn hoofd komt spoken. De echte perversie is evenwel dat de Vlaamse overheid op het gebied van luchtkwaliteitsverbetering ‘zo snel mogelijk’ interpreteert als uiterlijk tegen 2050. Dan ben ik 83 en allicht aan de puffer, mocht ik nog ademen… Burgerbewegingen gebruiken die juridische strijd om in feite eindelijk ‘a sense of urgency’ af te dwingen op het vlak van klimaat en milieu. De strijd om meer bewustzijn vergt geduld, weet elke activist. Maar dat staat dan weer haaks op de razendsnelle klimaatopwarming en de massale dierensterfte die wetenschappers aankondigen. Hoe geduldig kan je blijven?

Klimaatactivisten

In navolging van de Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg hebben de Vlaamse Anuna De Wever (17 jaar) en Kyra Gantois (20) en al de mensen van Youth for Climate geen geduld. Ze worden daar vaak om uitgelachen en uitgescholden, maar ze blijven koppig dat ongeduld uitdragen. De wekelijkse protesten die zij hebben georganiseerd hebben heel het speelvlak veranderd. Men schat dat er bij de grootste betoging vijfenzeventigduizend mensen waren.

Het effect was immens, qua impact bij de bevolking vele malen sterker dan de overheid via een rechtszaak tot actie manen. Plots ging het écht over de jongste generatie. Eindelijk werd de politieke agenda eens niet bepaald door de politici zelf of door journalisten, maar door kinderen en jonge volwassenen die hun ouders en hun leerkrachten activeerden. Bewindslieden liepen achter de feiten aan en hun woorden klonken nog holler dan voorheen.

Vooral de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) voelde de hete adem van hun inhoudelijke irrelevantie in de nek. Wat nu? Meteen werden er door elke trol geruchten verspreid dat dit een samenzwering was om de groene partijen aan de macht te brengen. Klimaat en milieu? Allemaal linkse onderwerpen, volgens rechts. Dat heeft zich uiteindelijk gekristalliseerd in de demonisering van Kristof Calvo, een van de sterkmakers van de Vlaamse groenen. Hij zou premierambities hebben en dat zou de Vlaming tonnen geld kosten, zo werd er bezworen.

Mijn oom mailde me een foto van Calvo met zijn handen in de zakken. Tekstje er onder: „Nu heeft hij zijn handen in zijn eigen zakken, straks in die van ons.” Theo Francken, N-VA-boegbeeld en voormalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie, maakt het nog bonter. Hij liet zijn fans weten dat Calvo zelfs geen rijbewijs heeft! Hoe kan zo’n mens nu een land leiden? Op basis daarvan mag een mens zich in alle ernst afvragen of de 21ste eeuw al is aangebroken in het land bezuiden het uwe, o lezer.

Broodnodige klimaatmaatregelen

Dit geschimp maakt elk mogelijk draagvlak bij de bevolking voor broodnodige klimaatmaatregelen vrijwel onmogelijk; die krijgt ingepeperd dat dit alleen maar meer belastingen zal kosten in een land met de hoogste belastingdruk ter wereld.

Intussen laat de laatste grote peiling weten dat 67 procent van de Belgen de voorbije regering niets vond en dat veel mensen een constitutionele crisis verwachten nadat ze hun stemplicht hebben gedaan. Dat stelt me treurig. Ik zou liever in een land leven waarbij iedereen een regering verwacht na verkiezingen en geen crisis. Men neemt aan dat het Franstalig gedeelte van België overwegend links zal stemmen en dat Vlaanderen het op rechts houdt. Dan heerst er stilstand in een land dat zich geen stilstand kan veroorloven wat klimaat en milieu betreft. Youth for Climate heeft in vijf maanden tijd samen met Bouwmeester Leo Van Broeck, klimaatwetenschapper Jean-Pascal van Yperseele en een hoop wetenschappers een rapport afgeleverd met mogelijke klimaatmaatregelen die genomen kunnen worden op het vlak van klimaat. Protest met inhoud dus.

Maar goed, dat is maar wetenschap. Wie zijn kop in het zand heeft, kent louter duisternis, ook al glanzen de naakte billen ongenadig in het licht van deze eeuw.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.