Opinie

Maak opkomst bij verkiezingen wel/niet verplicht

Dient een opkomstplicht bij verkiezingen de democratie? Ja, deelnemen aan de democratie is een plicht, meent Kathleen Van Brempt. Overtuig de burger liever met een boodschap, vindt Hilde Vautmans. Een twistgesprek per e-mail onder leiding van

In Nederland ging 41,2 procent van de bevolking afgelopen donderdag stemmen bij de Europese verkiezingen. Dat is bijna 4 procent hoger dan de opkomst van 2014, toen 37,3 procent ging stemmen.

Een lage opkomst bij Nederlandse verkiezingen is geen uitzonderlijk fenomeen sinds de afschaffing van de opkomstplicht in 1970. De kiesgerechtigden waren volwassen genoeg geworden om het belang van de verkiezingen ten volle te beseffen, zo meende PvdA-politicus Jan Berger. Griekenland, Luxemburg, Bulgarije en België kennen nog steeds een opkomstplicht. Bij een opkomstplicht moet je je slechts aanmelden bij het stembureau, je bent niet verplicht een stem uit te brengen.

Kathleen Van Brempt, Belgisch Europarlementariër bij de Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten (S&D) is voor een opkomstplicht. Ze gaat hierover in gesprek met Hilde Vautmans, Belgische Europarlementariër bij De Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE).

De stelling: Een opkomstplicht bij verkiezingen dient de democratie.

KVB is Kathleen Van Brempt, HV is Hilde Vautmans.

KVB: „We leven gelukkig in een democratie. Die moeten we koesteren. Een democratie geeft je veel rechten, maar ook plichten. Zo houden we ons met z’n allen aan wetten die democratisch tot stand gekomen zijn. Ook de deelname aan die democratie is een plicht. Het is een kleine inspanning om, zoals in België, elke vijf jaar naar het stemlokaal te wandelen. Je bent niet verplicht te kiezen voor een partij, je mag blanco stemmen. Er is geen stemplicht, maar opkomstplicht.”

HV: „De opkomstplicht is niet meer van deze tijd. Het was in 1893 dat ze in België werd ingevoerd, toen nog alleen voor mannen. Kiezers ervaren het niet als democratisch. Je voelt heel goed dat de mensen vinden dat ze veel te veel naar de stembus moeten gaan. Ze ervaren het als een last.”

KVB: „Hoezo? Te veel democratie kan toch nooit een argument zijn. Voor 1893 konden alleen mensen met geld stemmen. Vanaf 1918 konden alle mannen gaan stemmen, maar wie geld of een diploma had, kreeg een extra stem. De opkomstplicht voor iedereen in 1948 heeft er voor gezorgd dat iedereen vertegenwoordigd is. Dat mogen we niet weggooien.”

HV: „Ik zou mensen veel liever motiveren om deel te nemen aan het verkiezingsproces, dan ze te verplichten met een wet en te dreigen met straffen. Trouwens, België is samen met Luxemburg, Bulgarije en Griekenland het enige land in Europa met een opkomstplicht. Zijn alle andere Europese lidstaten dan slechte democratieën?”

KVB: „Als je de opkomstplicht afschaft, werp je een extra drempel op. Dan moeten mensen eerst overtuigd worden om te gaan stemmen en kan het pas daarna gaan over de essentie, namelijk hoe partijen willen dat de samenleving werkt. Bovendien toont zowat elk onderzoek aan dat de zwaksten in de samenleving de dupe zijn van stemrecht zonder opkomstplicht. Vooral zij laten het afweten op verkiezingsdag. Ook zij moeten hun stem laten horen om een eerlijkere samenleving te realiseren.”

HV: „Het is niet door de kiezer te dwingen dat we de legitimiteit vooruithelpen. Zonder opkomstplicht moeten partijen hun best doen om zoveel mogelijk mensen aan te spreken. Zo stimuleer je het politieke proces. Dan zal het gedaan zijn met populistische boodschappen die op gevoelens van desinteresse teren. De kiezer moet serieus genomen worden en voor zijn of haar stem moet gevochten worden.”

KVB: „‘Schaf de opkomstplicht af en dan komen niet-geïnteresseerden niet stemmen’, dat was lang het argument. Maar neem Brexit: een referendum met stemrecht, geen opkomstplicht. Het werd een hoogmis van populistische boodschappen waar mensen opgejut werden met fake news. Dat is het drama van stemrecht zonder opkomstplicht: de extremen mobiliseren zich en vormen ‘meerderheden’ die helemaal geen meerderheid in de samenleving vertegenwoordigen. Hoe spijtig is het niet dat zowat alle jongeren in het Verenigde Koninkrijk aan de kant zijn geschoven door een oudere generatie. Zij zullen daar nu decennialang de dupe van zijn.”

Lees ook: Het klimaat splijt België nog meer in tweeën

HV: „Brexit is een ander verhaal: het was een referendum met een heel specifieke vraag. Dat heeft een pijnpunt blootgelegd: dat Europa altijd de schuld krijgt en dat we de Europese verworvenheden niet meer zien. Mensen werden inderdaad met fake news overstelpt, zowel de Britse jongeren als wij, Europese burgers, dragen de gevolgen daarvan. Maar ik blijf erbij dat het het meest democratisch is om mensen met een boodschap te overtuigen. In 2017 kwam uit een studie dat de Belgische burgers zelf van de opkomstplicht af willen. Bovendien zegt 74 procent van de Vlamingen dat ze toch zullen gaan stemmen. Ik geloof in de burgers en hun kracht. Dus ik wil hen graag volgen.”

KVB: „Dat optimisme siert je. Tijdens de vorige Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen kwam 55 procent van de bevolking opdagen. Bijna de helft niet. Dat is zorgwekkend. Zonder opkomstplicht kun je ook mensen manipuleren om niet te gaan stemmen. Ik las in Knack dat tijdens de vorige presidentsverkiezingen in de VShet Trump-kamp liet doorschijnen dat Hillary Clinton aan het winnen was. Veel Clinton-aanhangers dachten dat de overwinning zeker was en dat hun stem niet zoveel meer zou uitmaken. Met het bekende gevolg. We moeten mensen inderdaad overtuigen met een boodschap. Daarvoor is opkomstplicht de enige oplossing. Stemrecht is individualistisch, het gaat enkel over jezelf, opkomstplicht is sociaal, je stemt ook voor anderen. Daar gaat democratie over.”

HV: „Je mag dan wel iedereen verplichten om te komen stemmen, je weet en voelt net zo goed als ik dat mensen juist omwille van de verplichting tegen de politiek stemmen, een ‘anti’-stem uitbrengen, een ‘foert’-stem, in plaats van een stem voor een politiek project. Ook wij politici hebben er belang bij een goed gemotiveerd kiespubliek te vertegenwoordigen.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.