De Servische stroman van televisiedirecteur Frans Klein

Schijnconstructies Radovan Koljevic ‘kocht’ 182 brievenbusfirma’s, waaronder die van NPO-baas Frans Klein. „Een doelbewuste cover-up”, zegt de fiscaal expert.

Al jaren hangt er een mist over de firma van Frans Klein.
Al jaren hangt er een mist over de firma van Frans Klein. Foto Koen van Weel/ANP

Radovan Koljevic komt uit een voorname Servische familie. Zijn vader was hoogleraar en lid van de academie van wetenschappen en kunsten. Zijn oom vicepresident van de Joegoslavische deelrepubliek Bosnië-Herzegovina en vertrouweling van politiek leider Radovan Karadzic.

Zelf is Radovan Koljevic (51) stroman van beroep. Hij werkt voor Nederlanders die buiten bereik van de belastingdienst en schuldeisers willen blijven.

Koljevic’ carrière begon vijftien jaar geleden, toen hij Ruud van Dijk (66) ontmoette. „Mijn vrouw is Servische”, vertelt Van Dijk. „Zodoende kenden wij veel mensen in Servië, daar hoorde Koljevic bij.”

Van Dijk richtte de Anti Belasting Liga op en kreeg landelijke bekendheid als Haags Juristen College – een advieskantoor boven een kapperszaak aan de Haagse Laan van Meerdervoort. Hij hielp vermogende Nederlanders en kleine en middelgrote ondernemers belasting te ontwijken.

Later was Van Dijk actief met het adviesbureau Quaedvlieg Juristen. Koljevic was ook hier zijn zakenpartner. Nog steeds werden brievenbusfirma’s opgericht. Na een inval van de fiscale opsporingsdienst FIOD in het kantoor boven de kapperszaak werd Van Dijk in 2013 voor belastingfraude en witwassen veroordeeld. Hij kreeg anderhalf jaar cel, waarvan zes maanden voorwaardelijk.

De broer van Frans Klein wordt al jaren achtervolgd door schuldeisers

NRC kreeg Koljevic niet te spreken – ondanks herhaalde pogingen. Namens hem doet Van Dijk het woord. Hij wil graag met zijn naam in de krant. „Ik schaam mij nergens voor. De Belastingdienst moet zich heftig schamen. Die heeft er alles aangedaan om Quaedvlieg failliet te krijgen.”

Na het faillissement kwam er een nieuw bedrijf: Ostrea – ‘oester’ in het Nederlands. In de Engelse kustplaats Hythe bleef Van Dijk met Koljevic brievenbusfirma’s voor Nederlanders stapelen. Wanneer klanten van Ostrea onzichtbaar wilden blijven als eigenaar van een firma, dan kon dat. Van Dijk en Koljevic stopten de aandelen achter een trust op Jersey, Guernsey of een ander belastingparadijs.

Maar dat zou veranderen. De Europese Unie wil zicht krijgen op wie de uiteindelijke begunstigde is van een bedrijf. Zo kwam er de vierde antiwitwasrichtlijn, als wapen tegen witwassen en terrorisme. Alle lidstaten moeten de richtlijn overnemen. Het Verenigd Koninkrijk (VK) was een van de eerste die dat deden. Op 6 april 2016 werd de Small Business, Enterprise and Employment Act 2015 van kracht. Deze wet verplicht bedrijven de ultieme eigenaar te openbaren in het handelsregister, ook als een trust die afschermt.

Om te voorkomen dat hun klanten alsnog met naam genoemd zouden worden, zetten Van Dijk en Koljevic eind 2015 een operatie op touw. Voordat de wet in werking trad, werden de aandelen van 182 Engelse brievenbusfirma’s overgedragen aan Ostrea Participations Limited. Enig eigenaar: Radovan Koljevic. Op papier is hij de baas van de Engelse firma’s die op hun beurt weer eigenaar zijn van honderden bedrijven in Nederland.

Afnemers van de stroman-constructie zijn divers: een handelaar in sloopmaterieel in Surhuisterveen, een aannemer in Westzaan, een reinigingsbedrijf in Emmen en een ‘menstruatie voorlichtingsinstituut’ in Eindhoven. Wellicht de bekendste klant is Frans Klein, tv-baas van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO).

Klein kwam vorige maand in opspraak. De tv-directeur, die jaarlijks 500 miljoen euro publiek geld beheert, bleek bij zijn werkgever NPO niet gemeld te hebben dat hij directeur was van brievenbusfirma Bidrio Limited met een trust in een belastingparadijs. De reden was, volgens Klein, dat hij snel een bedrijf nodig had om zijn broer Peter Klein te helpen. Bidrio bezit in Amsterdam en Almere een Thais restaurant onder de naam Thaicoon. De integriteitscommissie van de NPO onderzoekt nu de rol van Klein.

Doelbewuste cover-up

Ook de trust waarachter de eigenaar van Bidrio schuilging, zou geen dekking meer bieden als de antiwitwaswet van kracht zou worden. Dus werd op 1 januari 2016 de Serviër Koljevic eigenaar van de brievenbusfirma. Tweeënhalve maand later, op 15 maart 2016, trad Klein terug als directeur van Bidrio. Dat was drie weken voordat de antiwitwaswet in werking trad.

Wist Frans Klein van de aandelenoverdracht of handelde Ostrea op eigen houtje? Ruud van Dijk: „Frans Klein kon het weten omdat het in de openbare registers is vermeld. We hebben het ook aan de directie medegedeeld.”

Richard Murphy, hoogleraar internationale politieke economie aan City University in Londen en gerenommeerd belastingdeskundige, keek op verzoek van NRC naar de transactie. Volgens hem is „een constructie opgetuigd” die niet voldoet aan de regels. Het leidt volgens Murphy geen twijfel dat achter de schermen afspraken zijn gemaakt. „Het is een doelbewuste cover-up. Dit moet worden aangepakt”, aldus Murphy.

‘Broers geen eigenaar’

Al jaren hangt er een mist over de firma van Klein. Die wordt niet alleen gecreëerd door de constructie in Engeland, maar ook door uitspraken van Frans Klein, zijn broer en het NPO-bestuur. Hun antwoord op de vraag ‘van wie zijn nou die restaurants’ verandert voortdurend.

Frans Klein was tot 2016 „mede-eigenaar”, meldde het NPO-bestuur vorige maand aan NRC. Deze week zei Klein tegen de krant: „Ik ben geen mede-eigenaar geweest.” En in een mail maandag aan het personeel stelde het NPO-bestuur dat „het restaurant van zijn broer” is.

Frans Klein zei eerder ook dat sinds 2016 alleen zijn „broertje” Peter nog eigenaar en directeur is. Op Facebook afficheert Peter Klein zich inderdaad als „eigenaar”. Maar toen een ex-zakenpartner in 2017 voor de rechtbank Amsterdam 4,5 ton van hem claimde, zei Peter Klein tegen de rechter: „Achter dit bedrijf zitten familieleden van mij.”

Ruud van Dijk zorgt nu voor meer verwarring: „Geen van de broers is eigenaar. Als zij iets anders zeggen, dan hebben ze het na al die jaren niet begrepen.”

Dat een stroman de eigenaar van de restaurants is, komt de broer van Frans Klein goed uit. Hij wordt na faillissementen met Thaise bars op de Wallen achtervolgd door fiscus en schuldeisers. Doordat hij op papier geen eigenaar is, kunnen zij geen beslag leggen op de inkomsten van de restaurants. Die bestaan overigens uitsluitend uit contant geld; klanten kunnen er niet pinnen. Peter Klein wil niet reageren op vragen van NRC.

Dat de schijnsituatie al drie jaar voortduurt, vindt hoogleraar Murphy niet vreemd. Dat komt, zegt hij, omdat Companies House, het Engelse handelsregister, ingeschreven bedrijven niet of nauwelijks controleert. Companies House zelf zegt niet de bevoegdheid te hebben de informatie te verifiëren. „Wij accepteren alle informatie van bedrijven te goeder trouw”, staat op de website. Murphy: „Dus kan één persoon de schijnbare eigenaar zijn van honderden bedrijven zonder dat er vragen worden gesteld.”

Ruud van Dijk verwerpt de kritiek: „We zetten geen dingen op papier die niet waar zijn.” De ondernemers in Nederland zijn gewoon geen eigenaar van ‘hun’ Engelse holding, dat is Koljevic. Van Dijk, lachend: „En dat is een heerlijke situatie in een communistisch land als Nederland.”

Slapende vennootschap

Dat Companies House niet controleert, blijkt ook uit het feit dat Frans Klein in Engeland jarenlang financiële informatie kon deponeren die zich niet laat rijmen met de activiteiten in Nederland. Zo meldde hij in de periode 2012-2015 dat Bidrio een „slapende vennootschap” was, zonder financiële transacties. De firma deed in die periode echter investeringen in Nederland en had bezittingen – de twee restaurants.

Dat dit niet op de jaarlijks door Klein ingediende balans stond, is volgens Murphy verdacht. „Dit lijkt op boekhoudfraude. Het gebeurt veel in het Verenigd Koninkrijk met slapende vennootschappen. Als gegevens uit Nederland aantonen dat een Limited die in het VK zegt slapend te zijn dat niet is, dan zijn hier valse gegevens gedeponeerd.”

Hoewel zijn handtekening onder de documenten staat, schuift Klein de verantwoordelijkheid voor „de fiscale en financiële afwikkeling” richting Ostrea. Klein bestrijdt de boekhoudfraude en het deponeren van onjuiste informatie. Bidrio is volgens hem wel degelijk ‘slapend’ omdat sprake is van passief aandelenbezit, zonder „significante” handelsactiviteiten.

Overleg in Hilversum

Frans Klein zei eerder dat hij nooit in zee was gegaan met het advieskantoor van Ruud van Dijk als hij geweten had van diens reputatie: „Je mag het nu naïef noemen”. NRC legde Klein deze week opnieuw vragen voor. Voordat hij die beantwoordde, zocht hij contact met Ruud van Dijk. Die reisde dinsdag naar Hilversum voor spoedoverleg met Klein op het Mediapark.

Na het overleg kwam Klein met een schriftelijke verklaring. Daarin staat dat hij „genoodzaakt was om contact te zoeken met Ostrea omdat mij duidelijk was dat een deel van de antwoorden alleen door hen gegeven kon worden”.

Klein schrijft dat het „volgens Ostrea” gaat om „een bulkoperatie waarbij honderden entiteiten in één keer administratief zijn overgedragen naar Ostrea.” Aanleiding was de wetswijziging.

De naam van Radovan Koljevic hoort hij nu „voor het eerst”, schrijft Klein. Hij zegt dat hij niet wist dat de Serviër eigenaar van de restaurants is.

Klein schrijft verder dat hij „niet betrokken” was bij de overdracht van de aandelen van Bidrio en dat hij ook niet weet wie dit heeft voorgesteld. „Ook als dat procedureel anders had moeten lopen, is dit niet gebeurd.”

Klein: „Laat duidelijk zijn dat ik niet heb meegewerkt, laat staan gebruik heb gemaakt van een schijnconstructie en dat is ook niet de bedoeling geweest van de opgezette juridische structuur.”

Van witwassen van geld zou geen sprake zijn geweest. Volgens Klein is „de gekozen opzet misschien niet passend bij de bedrijfsactiviteiten, maar wel toegestaan”.

Na het spoedoverleg met Ruud van Dijk blijkt Klein ook bijgepraat over wie nu eigenaar is van de restaurants. Was hij eerst nog „mede-eigenaar”, zei hij later „geen mede-eigenaar te zijn geweest”, wees hij vervolgens naar zijn broer als „eigenaar” – nu schrijft Frans Klein dat Radovan Koljevic de enige echte eigenaar van Thaicoon is. En daar schuilt „niets kwaadaardigs achter”, aldus de verklaring.

Reacties: onderzoek@nrc.nl

Met medewerking van Arlen Poort