De magie van de volksopstand in Soedan is weg

Opstand Soedan De onderhandelingen in Soedan tussen militairen en burgers zijn gestaakt. Medestanders van de afgezette president Bashir zijn een tegenrevolutie begonnen.

Generaal Hemedti lijkt de lakens uit te delen in de militaire overgangsraad. Vrijdagochtend had hij een ontmoeting met de Saoedische kroonprins Bin Salman.
Generaal Hemedti lijkt de lakens uit te delen in de militaire overgangsraad. Vrijdagochtend had hij een ontmoeting met de Saoedische kroonprins Bin Salman. Foto Mohamed Nureldin Abdallah/Reuters

De volksrevolutie in Soedan is in een impasse geraakt. „De tegenkrachten winnen aan invloed”, zegt Abdu Ahamed, een demonstrant bij het militaire hoofdkwartier in Khartoum, vrijdagochtend. „Ze proberen ieder akkoord te saboteren. Maar wij gaan door met onze betogingen, onze geestdrift valt niet verslaan”, zegt hij telefonisch. Bij een volksopstand werd in april weliswaar de dertig jaar heersende president Omar al Bashir ten val gebracht, maar zijn medestanders van de afgelopen dertig jaar zijn nu een tegenrevolutie begonnen.

Lees ook: Na drie maanden rellen grijpt leger van Soedan in

Even leek de revolutie, zoals de betogers hun opstand noemen, redelijk soepel te verlopen. Het volk kwam in december in opstand tegen de hoge voedselprijzen. De betogingen breidden zich gestaag uit. In april trokken de inmiddels honderdduizenden demonstranten naar het militaire hoofdkantoor waarna het leger generaal Bashir afzette. De kracht van de aantallen demonstranten maakte een einde aan de dictatuur, de magie van de revolutie had Soedan in de greep. De soldaten en de burgers hoefden alleen nog een akkoord te bereiken over een overgangsbewind, vrije verkiezingen te organiseren en dertig jaar dictatuur zou ten einde zijn.

Maar het bewind van Bashir was een ideologische dictatuur van de moslimfundamentalisten en zij geven hun in 30 jaar opgebouwde posities niet zonder slag of stoot op. Ze stoken in de strijdkrachten en de geallieerde milities. De afgelopen week vonden twee demonstraties plaats tégen de volksopstand door fundamentalistische partijen.

Bijna een akkoord

Begin vorige week was er bijna een akkoord tussen leden van de heersende militaire overgangsraad en de coalitie van burgergroepen, over de machtsverdeling tijdens de overgangsperiode van drie jaar. Maar de hardline fundamentalisten blokkeerden het. Plots kwamen de militairen met de eis dat door burgers opgezette wegversperringen moesten worden ontmanteld en toen dat niet gebeurde begonnen soldaten op de betogers te schieten. Er vielen zes doden. In één klap kwam er zo een einde aan de vriendelijke volksopstand in Soedan.

Grofweg zijn er twee kampen in het gevaarlijke machtsspel: de burgergroepen en de militairen. Maar beide groepen zijn onderling verdeeld. Bashir was de spin in het web van het veiligheidsapparaat en hij speelde de verscheidene onderdelen tegen elkaar uit. Naast het gewone leger stichtte hij een volksleger, en nam hij milities op als paramilitaire strijdkrachten. De verscheidene onderdelen wedijverden onderling om invloed en fondsen en doen dat nog steeds. Tegenspelers in het militaire apparaat zijn enerzijds Mohamed Hamdan Dagalo, alias Hemedti van de militie de Rapid Support Forces, en anderzijds Salah Gosh van de veiligheidsdienst.

Bekijk ook de fotoserie: Protesten in Soedan over voedseltekorten leidden tot anti-overheidsbeweging

Toen onlangs de openbare aanklager in Khartoum Gosh probeerde te arresteren wisten zijn lijfwachten dat te voorkomen.

Hemedti deelt de lakens uit

Aan het hoofd van de militairen staat Abdelrahman Burhan met Hemedti als vicevoorzitter. Hemedti lijkt de lakens uit te delen, zijn soldaten houden de wacht op alle strategische straathoeken van de hoofdstad. Vrijdagochtend was hij op bezoek bij de Saoedische kroonprins Bin Salman. Ze hebben gesproken over de samenwerking tussen Soedan en Saoedi-Arabië.

Hemedti leidde vroeger de pro-regeringsmilitie Janjaweed in Darfur en kreeg daarvoor als beloning van Bashir de controle over goudmijnen in die westelijke regio. De export van zijn goud gaat naar de Verenigde Arabische Emiraten en zijn tot Rapid Support Forces omgedoopte militie levert soldaten aan de door Saoedi-Arabië georganiseerde strijdmacht in Jemen. Mede door hun financiële steun aan de heersende militaire raad hebben Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten grote invloed, die zij aanwenden om een volledige machtsoverdracht aan een burgerregime te voorkomen. De landen gaven eerder al 3 miljard dollar (ongeveer 2,7 miljard euro) aan steun aan Soedan.

De burgerdemonstranten houden invloed zolang zij in de hoofdstad en vele andere steden in het land sit-ins houden. Ondanks de ramadan blijven ze stug demonstreren en roepen op tot nieuwe massabetogingen. Maar ook hun eenheid staat onder druk door meningsverschillen tussen radicalen en pragmatici die wel akkoord zouden willen gaan met een hoofdrol voor de militairen in de overgangsperiode. Zo is de magie van de volksrevolutie eraf en verdwijnt de gezellige sfeer op die sit-ins.