Opinie

Brexit-rattenvangers zitten in de hele EU

Europa May’s Brexit-tragedie is onderdeel van een pan-europese opkomst van rechtse illusionisten, schrijft .

Nigel Farage, leider van de Brexit Party, tijdens een campagnebijeenkomst met een glas wijn in zijn hand.
Nigel Farage, leider van de Brexit Party, tijdens een campagnebijeenkomst met een glas wijn in zijn hand. Danny Lawson / PA Wire

Eindelijk toonde zij emotie. Had zij maar eerder laten zien een hart te hebben, werd in Londen gezegd nadat Theresa May haar afscheid van Downing Street per 7 juni had aangekondigd. Ook al zat er een element van zelfmedelijden in, eindelijk trilde een snaar.

Had zij de roep om Brexit maar eerder vertaald als een welbegrepen noodkreet van de Britse verliezersklasse. Zij beleed nog één keer de liefde voor haar vaderland, maar zij handelde steeds in het belang van haar Conservatieve partij. En die was en is hopeloos verdeeld over de Europese Unie, net als de Labour partij én het Britse volk.

Steeds sprak zij ferme taal over het uitvoeren van de wil van het volk, dat in het Brexit-referendum van juni 2016 verkoos de Europese Unie te verlaten. Nooit toonde zij enig oog voor de 48,1 procent die bij de EU wilde blijven – een grote minderheid waar zij ook toe had behoord. Nooit sprak zij de fabels tegen over Global Britain dat post-Brexit in zijn eentje wel es even handelsverdragen met grootmachten als China en de Verenigde Staten zou sluiten waar de EU met een half miljard inwoners een puntje aan kon zuigen.

In de afgelopen drie jaar is het Britse volk lariekoek verkocht over de voordelen van een leven buiten de EU. Nog afgezien van de binnenlandse leugens zoals die over honderden miljoenen die vrij zouden komen voor de gezondheidszorg. Het was emotietheater op grond van een volstrekt irreële schatting van de positie van 65 miljoen Britten in de wereld.

Dat kon omdat de Britten al veel langer zijn gevoed met nepnieuws over de feitelijke inhoud van de Europese verdragen en dus de bevoegdheden van het Europees Parlement, de Europese Commissie en de Europese Raden. Een van die leveranciers van onzin uit Brussel Daily Telegraph-correspondent Boris Johnson.

Brexit is een cynische leugen ten koste van de Britten die juist het meest de bescherming van de Britse upperclass verdienen.

Zo uniek-Brits is Brexit overigens niet. De Italianen die zich door Matteo Salvini laten beloven dat hun leven beter wordt zonder immigranten, de Hongaren die zich door Viktor Orbán een veilig Hongarije met een hek er om laten verkopen, de Fransen die zondag dreigen Marine Le Pen de grootste te maken, de fans die Thierry Baudets blanke Fantasieland woensdag in de Rode Hoed bejubelden, allemaal zijn zij het slachtoffer van Rattevangers van Hamelen United.

Trek de veiligheidsriemen maar stevig aan als de Britse Conservatieven in juni Boris Johnson in de cockpit zetten. Hij zal er alles aan doen de ongekroonde Brexit-leider Nigel Farage eigenhandig van het tapijt te bluffen. Of er nieuwe Lagerhuisverkiezingen komen of niet, Farage heeft tot twee keer toe met volstrekte kul en geld uit duistere bron de Britten een land van melk en honing beloofd dat niet bestaat.

Lees ook: Theresa Mays onafwendbare neergang

Weldenkend Nederland heeft enigszins opgelucht adem gehaald bij het zien van de exit-peiling van Ipsos. De PvdA van Europees spitslijsttrekker Frans Timmermans deed het onverwacht goed. Forum voor Democratie zou beperkt blijven tot drie zetels. Rutte’s VVD zou er eentje meer krijgen. Weliswaar kregen CDA en D66 klop, maar GroenLinks groeide wat. Gematigd pro-Europees Nederland had zijn stem laten horen, was de meest gehoorde conclusie.

Stel dat die Ipsos-peiling en de vergelijkbare resultaten van Geen Peil en Maurice de Hond uitkomen, dan is het beeld al snel dat het gevaar van nationalistisch rechts weer even is afgewend. Maar zo geruststellend is de situatie niet.

Mark Rutte had woensdagavond amper terug van Baudets tirades en pirouettes door zijn gefantaseerde Nederland. De VVD-leider tevens minister-president vertelde over de EU wat hij vijf jaar geleden had moeten zeggen. En nog steeds versimpelde hij de Europese samenwerking tot welvaart en veiligheid, met een onsje waardengemenschap helemaal op het eind – zonder het gemeenschappelijke beschavingsideaal en democratische rechtsstaat te benoemen.

Rutte creëerde de demon die hij nu moet bestrijden omdat hij zo lang heeft weggekeken van de Europese werkelijkheid en gejokt over zijn rol in Brussel. Dat deed hij overigens volgens de gegroeide traditie van depolitisering waarmee de Europese samenwerking gedurende decennia was opgebouwd. Twee verloren referenda waren de hardhandige waarschuwing dat die tijd voorbij is. De EU is politiek of gaat ten onder. Maar de EU overkomt ons niet, dat zijn we zelf. Met, inderdaad, nog 27 lidstaten. Daar praten we mee via de minister-president, via ministers en via het Europees Parlement dat steeds meer bevoegdheden heeft veroverd, net als het Nederlandse in de loop der decennia.

Dat verenigde Europa heeft zichzelf zonder openbaar debat een te eenzijdig geloof in de zegeningen van de markt laten aanleunen. Dat heeft, in combinatie met migratie, globalisering en de opkomst van supermogendheden die selectief winkelen in de internationale rechtsorde, ertoe geleid dat tientallen procenten van de Europese bevolking na jaren van welvaartsgroei lijden onder stagnatie en een gevoel van onveiligheid.

Geen enkele reden voor opluchting, dus, zelfs als maandag blijkt dat niet alle rattenvangers van illusionistisch rechts hebben gewonnen. De EU moet als de donder aan de slag met het aanpakken van het ergste onrecht en de uitwassen van het neoliberalisme, met de oververhitting van de aarde en weer reële hoop op een betere toekomst bieden.

Dat had Frans Timmermans het beste gezien en gezegd. Daarom won hij, in Nederland.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.