Opinie

Werkt ons geheugen als we gaan stemmen?

Tom-Jan Meeus

Mijn vader had weinig met politiek. Niet zijn wereld. Hij deed in paarden en had een beetje landbouwgrond in Brabant. Hij stemde meestal KVP, een voorloper van het CDA, en politieke gevoelens kwamen bij hem pas los als er op de radio nieuws uit Europa was, dat in mijn jeugd de EEG heette. De EEG was namelijk goed: de EEG steunde de boeren – en de boeren, dat waren wij.

In de campagne voor de Europese verkiezingen viel het me weer op: je hoort politici en media nooit meer over de decennia waarin we als land uitbundig profiteerden van de Europese samenwerking. Over de periode waarin we meenden dat ‘Europa’ ons hele land – niet alleen de landbouw – beter maakte: rijker en kansrijker.

In een CBS-rapport zag ik dat de basis voor de kanteling rond 1995 moet zijn gelegd. Dat jaar hielden we op ‘netto ontvanger’ van de EU te zijn: we gingen meer betalen aan Europese samenwerking dan we ontvingen. Sinds de vorming van de EEG, in 1958, hadden we 37 jaar financieel geprofiteerd, en dat was voorbij. Nu is het alweer jaren de gewoonte dat onze politici klagen dat we netto meer aan de EU uitgeven dan we binnenkrijgen.

Dus spreken we vooral in mineur over de EU. Federaal Europa: fout. De euro: crisis. An ever closer union? Aanval op de natiestaat!

Alles van Nederland en de EU ademt nu zuinigheid: bijpassen, oppassen, afremmen.

Aan de andere kant: zoals Nederland decennia profiteerde van onze rijkere (of grotere) bondgenoten, zo profiteren nu jongere EU-lidstaten van onze rijkdom. Solidariteit is een dubbelzinnig begrip: mensen die er voordeel van hebben, zijn er meestal meer op gesteld dan mensen die ervoor opdraaien. Tegelijk is broederschap voor iedereen elementair: zonder steun aan de ander verliest elk individu tenslotte zijn eigenwaarde.

Dus wat mij in zo’n hele Europese campagne uiteindelijk het meest opvalt: dat wijzelf, en onze politici, ons eerdere, uitbundige profijt van de EU zo hardnekkig blijven vergeten.

Want is het eigenlijk niet enorm mies om steeds te klagen dat andere landen het ‘op onze kosten’ beter krijgen dankzij de EU, hoewel onze ouders en grootouders het, óók op andermans kosten, evengoed beter kregen dankzij de EU?

Mijn vader is allang dood. Geen idee wat hij vandaag gedacht of gestemd zou hebben. Maar het ongemakkelijke is: dat mensen zoals hij jarenlange opgelucht knikten bij het radionieuws over Europa, maakt vandaag bij bijna geen kiezer nog deel uit van zijn parate kennis.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.