GeenPeil telt stemmen voor ‘transparantie’

GeenPeil Pas op zondagavond wordt de uitslag bekend van de Europese Verkiezingen. GeenPeil gaat daarom alvast stemmen tellen.

Stembureau dat wordt opgebouwd op Scheveningse Pier.
Stembureau dat wordt opgebouwd op Scheveningse Pier. Foto Remko de Waal/ANP

Frank Tieskens van GeenPeil vindt het maar „een vreemde zaak”. Altijd als Nederland naar de stembus gaat, wordt diezelfde avond al een voorlopige uitslag gepubliceerd. Behalve op donderdagavond, bij de Europese parlementsverkiezingen. Dat zit zo: op Nederland en het Verenigd Koninkrijk na stemmen bijna alle Europese landen pas op zondag. Nederland mag pas een voorlopige uitslag publiceren als de laatste verkiezingen klaar zijn. Dat is Italië, zondagavond om 23:00 uur. Nederland heeft nooit een traditie gehad op zondag te stemmen vanwege de zondagsrust.

Weten we op donderdagavond dan niets? Niet helemaal. Als de stembussen om 21.00 uur sluiten, brengt de NOS zoals gebruikelijk een exitpoll van onderzoeksbureau Ipsos. Die was in 2014 redelijk accuraat, hoewel nog vier van de 26 zetels verschoven en de opkomst iets te laag werd geschat. En GeenPeil gaat, net als bij de verkiezingen vijf jaar geleden, proberen om zo snel mogelijk met een voorspelling van de uitslag te komen. GeenPeil is in 2014 opgericht als politiek initiatief van website GeenStijl.

Gemeenten gaan donderdagavond wel direct de stemmen tellen, maar moeten de uitslag nog dagen geheim houden. Tieskens, de leider van het GeenPeil-project ‘Stijlloos Stemmen Tellen’, vindt dat „een regel die recht tegen transparantie ingaat”. „Onze actie moet ook bijdragen aan het vertrouwen dat er niet met de uitslag gesjoemeld wordt.”

1.300 vrijwilligers

Om na de exitpoll toch al meer te weten te komen, gaan meer dan 1.300 vrijwilligers van GeenPeil, online geworven, donderdagavond naar stembureaus door heel Nederland. Daar wordt namelijk na het tellen van de stemmen zoals altijd de uitslag van het stembureau hardop voorgelezen. Daarbij mogen volgens de kieswet burgers, en dus ook de GeenPeil-tellers, aanwezig zijn. Door de uitslag in zoveel mogelijk van de 8.500 stembureaus op te halen, hoopt GeenPeil de werkelijke uitslag al te kunnen voorspellen. De beweging krijgt dit jaar de hulp van Maurice de Hond, die met een model de resultaten van de stembureaus kan doorvertalen. „We hebben zo’n duizend stembureaus die geen perfecte afspiegeling zijn, maar we kunnen daar redelijk op corrigeren en trends zien”, zegt De Hond.

De voorspelling van de uitslag door GeenPeil was in 2014 overigens niet heel veel beter dan de exitpoll van Ipsos. GeenPeil voorspelde ten onrechte dat D66 met vijf zetels de grootste zou worden. Het CDA behaalde vijf zetels en D66 vier, zoals de Ipsos-exitpoll wel voorspelde. De Hond denkt nu dat hij en GeenPeil er „iets dichter bij zullen zitten”. Hij wijst op het verschil in methode: waar Ipsos kiezers bij 35 stembureaus vraagt wat kiezers hebben gestemd en ook stuit op mensen die dat niet willen zeggen, beschikken De Hond en GeenPeil al over échte uitslagen. Op Salto.nl analyseren zij in een live-uitzending de binnenkomende cijfers de hele avond en nacht.

GeenPeil hoopt rond 23.00 uur een eerste beeld van de uitslag door te geven en uiterlijk vrijdagochtend vroeg een prognose te kunnen doen. Daarna is het wachten tot zondagavond 23.00 uur, als Nederlandse gemeenten hun uitslagen mogen doorgeven aan de Verkiezingsdienst van het ANP. Het persbureau publiceert zo snel mogelijk daarna de voorlopige Nederlandse uitslag. Op dinsdag 4 juni maakt de Kiesraad dan de officiële uitslag bekend, inclusief voorkeurstemmen.