PvdA wordt onverwacht de grootste

Europese verkiezingen Het moest een tweestrijd worden. VVD tegen FVD. Het werd een wederopstanding op links.

PvdA-leider Lodewijk Asscher tijdens de exitpoll van de Europese Parlementsverkiezingen. Foto Koen van Weel/ANP
PvdA-leider Lodewijk Asscher tijdens de exitpoll van de Europese Parlementsverkiezingen. Foto Koen van Weel/ANP

Het pro-Europese midden – niet eurofoob, maar ook niet eurofiel – is de grote winnaar van de Europese verkiezingen, naar het zich laat aanzien. De PvdA komt volgens een exitpoll van Ipsos verrassend bovendrijven als grootste partij. Volgens de poll zouden de sociaaldemocraten op vijf zetels uitkomen in het Europees Parlement, twee meer dan nu. Middenpartijen CDA (van vijf naar vier) en VVD (van drie naar vier) houden zich staande.

D66, dat een uitgesproken pro-Europese campagne voerde, valt terug van vier naar twee zetels. Vijf jaar geleden kreeg D66 nog de meeste stemmen. Nog grotere verliezers zijn de anti-Europese PVV (van vier naar één zetel) en de eurokritische SP (van twee naar één) en de Partij voor de Dieren, die volgens de exitpoll uit het Europese parlement verdwijnt.

De bekendheid van oud-buitenlandminister Frans Timmermans, op dit moment de nummer twee van de Europese Commissie, lijkt de PvdA vleugels te hebben gegeven. De officiële uitslag wordt zondag pas bekendgemaakt, maar het zou de eerste Europese verkiezing sinds 1984 zijn waarbij de PvdA eindigt als grootste partij. Ook GroenLinks stijgt van twee naar drie zetels.

De campagne van Timmermans, die voorzitter van de Commissie wil worden, draaide om sociale rechtvaardigheid en de noodzaak om deze op Europees niveau vorm te geven, na de harde klappen van de eurocrisis. De PvdA’er pleit onder meer voor de invoering van een Europees minimumloon. De anti-Timmermans-campagne van de SP lijkt een averechts effect te hebben gesorteerd. De socialisten kwamen met een ongekend hard tv-spotje waarin Timmermans werd geparodieerd als een Europese veelvraat.

Lees ook de reportage vanuit het Haagse café Millers, waar de PvdA bijeenkwam: Stilte... en dan een schreeuw van euforie

Als deze voorlopige uitslag klopt, dan is dat ook een bevestiging dat er weinig animo is voor een Nexit. Ook lijkt het FVD niet te zijn gelukt om het momentum van de Provinciale Statenverkiezingen vast te houden. Toen werd de partij van Thierry Baudet nog de grootste. Voor premier Mark Rutte (VVD) was dat aanleiding de campagne te versmallen tot een tweestrijd tussen de twee rechtse partijen, inclusief een debat tussen Rutte en Baudet. Maar de winst werd op links behaald.

De opkomst kwam volgens Ipsos uit op 41,2 procent, de hoogste sinds 1989. Vijf jaar geleden lag deze lager, op 37,2 procent. In de meeste EU-landen wordt zondag pas gestemd. Volgende week dinsdag komen EU-leiders bijeen om te praten over de opvolging van de huidige Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. Volgens informele regels gaat die post naar de grootste politieke familie in de EU, en naar verwachting worden de christen-democraten dat zondag, en niet de sociaaldemocraten. Maar het electorale succes van Timmermans in eigen land kan de dynamiek rondom deze race de komende dagen gaan beïnvloeden.

Verkiezingen pagina 4-5