Recensie

Recensie Boeken

Liefde in het hospitaal der verschrikking

Daniel Mason Terwijl de kapotgeschoten lichamen letterlijk met karrenvrachten het hospitaal worden binnen gebracht blijft medische student en rijkeluiszoon Lucius het meest geïntrigeerd door geestesziekten.

Transport van een gewonde soldaat naar een veldhospitaal aan het front in Russisch-Polen, in 1915
Transport van een gewonde soldaat naar een veldhospitaal aan het front in Russisch-Polen, in 1915 Foto Berliner Verlag/Archive

De mooiste – en tegelijk gruwelijkste – passages in de roman De wintersoldaat van Daniel Mason doen zich voor in een tot veldhospitaal omgebouwde kerk in Lemnowice, een dorp in de Karpaten ten tijde van de Eerste Wereldoorlog. Het is daar waar de hoofdpersoon, Lucius Krzelewski, een jonge medische student zonder ervaring, ingekwartierd wordt om, hoofdzakelijk uitgerust met zaag en morfine, de ergste nood te lenigen van de binnen gebrachte soldaten. Het zijn meeslepende hoofdstukken, vooral wanneer zich ook een romance ontwikkelt tussen hem en de hoofdzuster, een non die bij het afleggen van haar gelofte de naam Margarete had aangenomen.

Toch is het de lezer die meegesleept raakt door die gebeurtenissen, aan te raden af en toe terug te bladeren naar de eerste hoofdstukken, omdat daar achtergrond en motivatie van Lucius verklaard worden. Hij is het zesde kind van een welgestelde Poolse, in Wenen woonachtige familie, in feite een ongewenst nakomertje, dat zijn ouders nog meer teleurstelt door in de ban te raken van de laatste ontwikkelingen in de medische wetenschap en medicijnen gaat studeren.

Slachthuis

Als hij naar het front wordt gestuurd zien zij plotseling een lichtpuntje: want de familie, schatrijk vanwege mijnbouw, hoopt nog rijker te worden door het oorlogsgeweld en ‘heeft minstens één patriot nodig om te bewijzen dat ze geen profiteurs waren’. Maar als Lucius in Lemnowice arriveert, tussen de wegrottende kadavers, is zijn ervaring hoofdzakelijk beperkt tot het verlossen van een patiënt ‘uit Dalmatië, iemand met sprietig haar’ van voldoende oorsmeer ‘om een kleine maar volwaardige votiefkaars mee te maken’. En in Lemnowice is het ‘geen geneeskunde – het was een slachthuis.’

Terwijl de kapotgeschoten lichamen letterlijk met karrenvrachten het hospitaal worden binnen gebracht blijft Lucius het meest geïntrigeerd door geestesziekten. Als er een uitzonderlijk psychiatrisch geval arriveert worden hij en de patiënt er door een overste in een meesterlijke scène op gewezen dat het niet de bedoeling is de casussen te bestuderen, maar ze op te lappen zodat deze ‘deserteurs’ terug kunnen naar het front.

Miljoenen doden en veel meer miljoenen gewonden. In de Eerste Wereldoorlog konden artsen lang niet iedereen helpen. Lees ook: Menselijk drama, maar goed voor de geneeskunde

Zeer boeiend om te lezen allemaal, maar niet alleen vanwege Lucius. Want het personage Margarete is nog intrigerender, met haar kordaatheid en humor, die niet alleen ingekleurd worden door haar optreden in het hospitaal der verschrikking maar ook door de even subtiele als voor een non doortastende wijze waarop zij seks met Lucius initieert. Een hevige verliefdheid volgt, die Lucius ernstig doet twijfelen aan haar kuisheidsgelofte. Nadat ze door een noodlottige beslissing zijnerzijds worden uiteengedreven volgt een lange speurtocht door de oorlogsgebieden die van heersers wisselen, langs milities van onduidelijke herkomst, en uiteindelijk in Wenen waar Lucius door zijn ambitieuze moeder wordt uitgehuwelijkt, met de voorspelbare desastreuze uitkomst.

Obscuur

Voor Daniel Mason (1976), die psychiatrie doceert aan de Universiteit van Stanford in Californië, is dit zijn derde roman, en ook uit de beide vorige boeken blijkt de voorkeur van de auteur voor exotische plekken en obscure geschiedenis. De pianostemmer speelde zich af in negentiende-eeuws Birma, Een ver land ergens in Latijns-Amerika in een niet gespecificeerde tijd. Beide boeken kregen de kritiek dat de research door het verhaal heen zou schemeren, maar daarvan is in deze roman, op een enkele uitzondering na, geen sprake.

Het is bijna onvoorstelbaar hoe Mason erin slaagt kennis van zaken over topografie, medische praktijken van een eeuw geleden en nog veel meer, organisch in zijn boek te integreren. De wintersoldaat is een boek dat tot lang na lezing na-echoot; boeiend, erudiet en het staat bol van gelaagde spanning, zowel in de stadse episodes als tijdens de oorlogsverschrikkingen.