GeenPeil telt stemmen: 'Ik hoop dat het overal zo gaat'

De uitslag van de Europese Verkiezingen mag zondagavond pas bekend worden gemaakt. GeenPeil ging daarom donderdag zelf alvast stemmen tellen.

Sluiting en telling stembureau EU verkiezingen RMO Leiden.
Sluiting en telling stembureau EU verkiezingen RMO Leiden. Foto Rob Van Dullemen

Of Jon-Erik Smelik (45) misschien bij het tellen van de stemmen aanwezig mocht zijn. „Geen enkel probleem”, verzekeren de leden van het stembureau in de Utrechtse buurt Terwijde. “Alles is hier transparant.”

De officiële uitslag van de Europese Parlementsverkiezingen mag pas bekend worden gemaakt op zondagavond om 23 uur, als ook de Italiaanse stembureaus zijn gesloten. Maar de stemmen worden op elk stembureau donderdagavond al geteld. En dus stuurde website GeenStijl, via hun politieke initiatief GeenPeil, zo’n 1.500 vrijwilligers naar stembureaus om uitslagen te noteren. Want wie voor het sluiten van het stembureau binnen is, mag binnen blijven en de uitslag noteren. Op die manier hoopt GeenStijl in de loop van donderdagnacht al een betrouwbare uitspraak te kunnen doen over de uitslag.

Hardcore reaguurder

Smelik is één van de vrijwillige ‘stijlloze stemmentellers’. Eigenlijk was hij van plan die avond af te zeggen – hij moet vrijdagochtend weer om zeven uur aan het werk. Tot hij woensdag door GeenStijl werd gebeld: of hij het goed vond als een journalist van NRC meeging. „Toen kon ik natuurlijk niet meer terug.” Hij is geen ‘hardcore reaguurder’ van GeenStijl, maar hij kan de stuntjes die ze uithalen wel waarderen. Net als deze actie: „We hebben er recht op de uitslag direct te weten. Nu ligt die uitslag vier dagen in een kelder te verstoffen.” Een beetje opgelucht dat het stembureau hem zonder problemen laat meekijken is hij wel. „Ik dacht even: straks gaan ze heel moeilijk doen.”

Lees ook: Tellen voor transparantie

GeenPeil heeft het professioneel aangepakt. Smelik kreeg rond half negen een sms, dat het tijd was om naar het stembureau te gaan. Wie na negen uur aanklopt, mag niet meer naar binnen. Hij kreeg eerder al een formulier per mail, dat hij kan uitprinten en snel invullen als de uitslag wordt opgelezen. Later zal hij nog een sms krijgen, met een linkje naar een digitaal formulier waarmee de resultaten naar GeenPeil worden gestuurd.

Paspoort

Om negen uur sluit het stemlokaal. Het wordt dan snel omgebouwd: er worden lange tafels tegen elkaar geschoven, en de stembus wordt omgegooid. Zo’n zevenhonderd stembiljetten liggen nu op de grond, en de eerste stap is om ze allemaal netjes uitgevouwen op een stapel te leggen. Ondertussen wordt er naar een voorwerp gezocht: een meneer is zijn paspoort kwijt en is bang dat hij die samen met het stemformulier in de stembus heeft gegooid.

Al snel zijn alle stembiljetten netjes uitgevouwen – het paspoort is dan nog steeds spoorloos verdwenen. Dan begint het sorteren: er worden 32 stapels gemaakt, voor elke partij twee. Op tafel worden stapels voor de lijsttrekkers gemaakt, op de grond komen de andere kandidaten te liggen. Karsten Posthuma, vice-voorzitter van het stembureau, staat bij de stapel en pakt de formulieren er één voor één af. De andere vijf tellers leggen ze op hun plek. „Lijst 1, wel lijsttrekker”, zegt hij, terwijl hij met het formulier in de lucht zwaait. „6, niet. 4 wel. 4 niet. 2 wel.”

De stapel van PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans begint al snel te groeien, net als die van Malik Azmani van de VVD. GeenPeil-vrijwilliger Smelik heeft plaatsgenomen op een stoel aan de zijkant van de ruimte. Hij heeft zijn laptop opengeklapt: een mooi moment om even een brief te schrijven voor zijn buurtvereniging. Hij is onder de indruk van hoe geroutineerd de stemmentellers te werk gaan. „Ik hoop dat het overal zo gaat.”

Snel tellen

Als alle stembiljetten op hun plek liggen, begint het tellen. Er worden stapeltjes van 25 gemaakt, de uitslag wordt op post-its genoteerd. Voor de leden van het stembureau is het een lange dag: ze begonnen om half zeven. ’s Morgens kregen ze koffie van de conciërge van de sporthal waarin het stemlokaal zit, daarna moesten ze naar huis om eten en drinken te halen. De gemeente had niks geregeld. Gelukkig gaat het tellen sneller dan in maart – toen werd het nachtwerk. De opkomst was hoger en er waren toen twee verkiezingen: voor de Provinciale Staten en de Waterschappen.

Rond half 12 is het tellen klaar. Het aantal stemmen is dan al vergeleken met het aantal afgegeven stembiljetten. Dat klopt tot op de stem nauwkeurig. De uitslag van de telling is genoteerd op een formulier. Die gaat in een afgesloten enveloppe naar het oude gemeentehuis van de voormalige gemeente Vleuten-De Meern, het centrale verzamelpunt van de regio.

Teruglezen: zetelverdeling op basis van de laatste exitpoll

De enveloppe zit al dicht, maar Smelik heeft zijn uitslag nog niet gehoord. Die zou hardop moeten worden voorgelezen, maar die stap is overgeslagen. De gesloten enveloppe mag eigenlijk niet meer worden geopend, maar er wordt een uitzondering gemaakt: voorzichtig wordt de enveloppe opengescheurd, en Smelik krijgt de uitslag alsnog mee. VVD blijkt, met 166 stemmen, de grootste.

En het vermiste paspoort? Dat is terecht – de eigenaar liet weten dat hij het in de voering van zijn jas had gevonden.