De winnaars en verliezers van een hoge opkomst

De Haagse Stemming Met Eric Wiebes, Stef Blok en Ferdinand Grapperhaus. Ook elke ochtend De Haagse Stemming in je inbox? Schrijf je in!

Baudet en Rutte kunnen profiteren van hun tv-debat en van een hoge opkomst. Binnen Forum voor Democratie maken christelijke conservatieven een opmars. En een succesje voor Joel for the Wind.

DE STEMMING: Nee, over Europa ging het lang niet altijd, deze verkiezingscampagne. Maar alle media-aandacht zou vandaag wél voor een hogere opkomst kunnen zorgen dan vijf jaar geleden. Toen ging slechts 37 procent van de Nederlanders stemmen. Onderzoeksbureau I&O rekende vorige maand al op een verhoogde opkomst – en dat was voor ‘Hans Brusselmans’ en de gekunstelde tweestrijd tussen Mark Rutte en Thierry Baudet. Daarvan profiteren vooral die laatste twee. Voor de gedeelde lijst van ChristenUnie en SGP, waarvan vooral de laatste een trouwe achterban heeft waarin weinig rek zit, zou een hoge opkomst juist een zetel kunnen kosten. En dat kan gevolgen hebben. Forum voor Democratie staat immers te trappelen om zich in Brussel bij hun Europese fractie te voegen. De SGP is voor, de ChristenUnie faliekant tegen. Komen de twee partijen samen op slechts één zetel uit, dan is een splitsing geen optie meer. Voor lezers die nog twijfelen over het belang van de stembusgang, is er de nieuwste aflevering van NRC-podcast Vandaag: jouw Europese stem is meer waard dan je denkt. En het laatste nieuws lees je in ons liveblog.

DE STEMMING II: De Nederlandse Europarlementariërs kwamen de afgelopen jaren – heel braaf – wél bijna altijd stemmen. Maar ze houden zich lang niet altijd aan de discipline van hun Europese fractie, laat een NRC-analyse zien. D66 en VVD zitten dan wel in dezelfde fractie, zoals je deze dagen vaak hoort, VVD-fractieleider Hans van Baalen stemde in bijna een kwart van de gevallen tegen de liberale fractie in. Dan waren de twee GroenLinks-parlementariërs trouwer aan de fractiediscipline: Bas Eickhout en Judith Sargentini hielden zich in 96 en 97 procent van de stemmingen aan de lijn van de Europese Groenen.

HET LAATSTE WOORD: Was het een zeldzaam inhoudelijk debat? Een beschamend hanengevecht? Het onderonsje tussen Rutte en Baudet was hoe dan ook voor beide deelnemers een gunstige afsluiter van de campagne. Het was Rutte – die en passant liet vallen dat Italië en Griekenland eigenlijk niet in de eurozone thuishoorden – die langzaam de overhand kreeg, zagen Guus Valk en Petra de Koning. Toch kon Baudet – die beweerde dat de Britse “deep state” de Brexit blokkeert, twijfelde aan de officiële lezing over MH17 en het debat wel heel persoonlijk maakte (‘wanneer heeft u voor het laatst gehuild?’) – niet ontevreden zijn. Hij kreeg een nationaal podium, als enige tegenstander van de premier. Nee, het middelpunt van de belangstelling lag duidelijk niet in Veghel, waar de Europese lijsttrekkers eerder die avond debatteerden.

BEVEND VAN WOEDE: Het voelde als Groundhog Day in Groningen. Wéér een beving die inwoners in het gasgebied uit hun bed deed trillen. Wéér honderden schademeldingen en boosheid onder de Groningers. En wéér een belofte van minister Eric Wiebes (Klimaat, VVD). Hij wil met “onorthodoxe maatregelen” de gaskraan sneller dichtdraaien. Dat kan het risico op nieuwe aardbevingen vermoedelijk niet wegnemen, laat staan het wantrouwen onder de bevolking. Maar op de heldenstatus, die hij heel even genoot toen hij het einde van het gastijdperk aankondigde, rekent Wiebes vast al lang niet meer.

DEFENSIEREL DU JOUR: Het houdt niet op, niet vanzelf, bij Defensie. De hitteberoerten waarmee tientallen militairen te maken kregen, zijn te wijten aan fouten van de krijgsmacht. Dat meldt Zembla op basis van vertrouwelijke interne rapporten. Het ontbrak de leidinggevenden aan kennis en voorbereiding. Daardoor belandden de afgelopen jaren meerdere militairen in het ziekenhuis. Zeven daarvan hielden er blijvend letsel aan over, één militair overleed.

INBURGERMOEDELOOS: De Vereniging van Nederlandse Gemeenten trekt de stekker uit het overleg met minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) over een nieuw inburgeringsstelsel. Sinds een aantal jaar zijn nieuwkomers helemaal zelf verantwoordelijk voor het uitzoeken van een taalcursus en moeten ze een lening afsluiten bij de overheid. Dat leidt in veel gevallen tot hoge schulden en boetes. Koolmees wilde de gemeenten verantwoordelijk maken. Die zagen dat wel zitten. Maar ze missen “een gedegen financiële onderbouwing”, schrijven wethouders van de vier grote steden nu in een open brief aan Koolmees. De decentralisatie van de jeugdzorg ging gepaard met grote bezuinigingen en bracht veel gemeenten in de problemen. Het is precies dat scenario dat de wethouders nu vrezen.

BAUDET EN DE BIJBEL: Een cultuurchristen, noemt Thierry Baudet zich. Maar ook een hoop échte christenen voelen zich tot Forum voor Democratie aangetrokken. En binnen het partijkader duiken zij op steeds meer posities op. „De christelijke partijen hebben hun kans gehad”, concludeert Arjan de Kok, fractiechef in Gelderland. In Forum vinden de christenen een thuis voor conservatieve ideeën, zeggen ze zelf, al gaan ze er zelfs na Baudets essay in American Affairs niet vanuit dat abortus en euthanasie snel uit het partijprogramma worden geschrapt. Het blijft schipperen tussen Bijbelgordel en grachtengordel.

GEEN NEE IS SOMS OOK NEE: Niet alleen bewijsbare dwang, maar elke vorm van onvrijwillige seks moet strafbaar worden. Dat schrijft minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie, CDA) in een brief aan de Kamer. Nu zijn rechtszaken ingewikkeld, vooral als van een uitgesproken ‘nee’ geen sprake is. Toestemming van de ander moet je vragen, aldus Grapperhaus. „Als je je daar niets van aantrekt dan kan sprake zijn van strafbaar gedrag.” Dat klinkt vanzelfsprekend, maar zedenadvocaten vrezen voor een juridisch schemergebied als de wet er komt.

GERRY AND FOR THE WIND: Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) had het liever anders gezien, maar de Tweede Kamer heeft het laatste woord. Die bepaalde gisteren dat de Europese sanctiewet tegen mensenrechtenschenders de naam ‘Magnitsky’ moet gaan dragen, vernoemd naar een Rus die in zijn cel werd doodgemarteld. Blok had Rusland niet voor het hoofd willen stoten met die naam, maar nu moet hij wel. Reden voor een feestje voor de Amerikaan Bill Browder, die de lobbycampagne leidde. Die was op Twitter vol lof over zijn nieuwe held: Kamerlid Joel ‘For the Wind’.

WAT WIJ LEZEN: Terwijl het momentum van GroenLinks even lijkt bekoeld, roept Time Jesse Klaver uit tot aanvoerder in “de strijd om Europa’s ziel”. Het blad ziet een jonge leider die voor zijn inspiratie niet kijkt naar zijn Europese collega’s, maar naar Alexandria Ocasio-Cortez, de hoop van Amerikaanse progressieven. En die strijdlustig “zijn publiek tegemoet gaat, als een bokser in de ring”.

QUOTE VAN DE DAG:

“Solidariteit is een dubbelzinnig begrip: mensen die er voordeel van hebben, zijn er meestal meer op gesteld dan mensen die ervoor opdraaien.”

Politiek columnist Tom Jan Meeus vraagt zich af of ons geheugen ons in de steek laat op verkiezingsdag.