De sluipschutter die de VS splijt

Edward Gallagher Is Edward Gallagher een oorlogsmisdadiger of held? Het laatste, vindt president Trump, die de Navy SEAL gratie zou willen verlenen.

De advocaat van Edward Gallagher, Timothy Parlatore, woensdag bij een voorbereidende zitting in San Diego, Californië.
De advocaat van Edward Gallagher, Timothy Parlatore, woensdag bij een voorbereidende zitting in San Diego, Californië. Foto Earnie Grafton/Reuters

Volgens zijn aanklagers is Edward Gallagher een oorlogsmisdadiger. De commandant van een peloton Navy SEALs, de elite-eenheid van de Amerikaanse marine, zou in Irak en Afghanistan gericht op onschuldige burgers hebben geschoten. Ook zou de Amerikaan een al overmeesterde, zwaargewonde adolescente IS-strijder hebben doodgestoken om vervolgens triomfantelijk met diens lijk te poseren. Ondergeschikten die over hem klaagden intimideerde hij, superieuren hielden hem de hand boven het hoofd, is de verdenking.

Volgens zijn medestanders is ‘Eddie’ juist een oorlogsheld. De meermaals onderscheiden sluipschutter zou met grote moed het leven van kameraden hebben gered. Als hospik bood hij ook tegenstanders op het slagveld medische hulp. Een rechtschapen man, die slinks in diskrediet wordt gebracht door ondergeschikten die hem te veeleisend vonden. „Een kerel die”, zei zijn vrouw Andrea in The New York Times, „een brandend gebouw in rent als iedereen naar buiten rent.”

Held of schurk: wie Edward Gallagher werkelijk is zou vanaf dinsdag moeten blijken. Dan moet de ‘Chief Special Warfare Operator’ voor een krijgsraad in San Diego terechtstaan op verdenking van onder meer moord en zware mishandeling.

Het is echter de vraag of het zover komt. Gallaghers proces is uitgegroeid tot politieke kwestie in de VS. Onder druk van de conservatieve publieke opinie zou president Donald Trump overwegen Gallagher preventief gratie te verlenen. Mogelijk al rond Memorial Day, maandag.

‘Ik pakte hem met mijn jachtmes’

De verdenkingen tegen Gallagher zijn ernstig. Hij klom in negentien jaar snel op bij de Navy SEALs. Op missie in Irak, in 2017, zou hij zijn boekje echter geheel te buiten zijn gegaan. Gallagher zou hebben gepocht dat hij het moordrecord van de legendarische SEALs-sluipschutter Chris Kyle wilde verbreken. Pelotongenoten getuigden dat hij hiertoe willekeurig het vuur opende op menigtes, gericht schoot op een groep meisjes en op een oude man. Het is onduidelijk of die dit spervuur overleefden.

Meer details bevat de aanklacht over een incident in de stad Mosul, op of rond 3 mei 2017. Die dag brengen de SEALs een tiener, die lid zou zijn van terreurgroep IS, naar een schuilhuis om hem te verzorgen. De jongen krijgt een noodpijp in zijn strottenhoofd om te kunnen ademen. Terwijl zijn collega’s met het slachtoffer bezig zijn, buigt Gallagher zich over de jongen en steekt hem in de hals en borst, stelt de aanklacht.

Vervolgens poseert hij met het lijk bij wat een re-enlistment ceremony zou zijn: een plechtigheid waarbij militairen zweren opnieuw uitgezonden te willen worden. De aanklagers beschrijven een foto waarop hij met één hand het hoofd van de jongen bij de haren vasthoudt en in de andere hand een mes. Gallagher zou de foto later rondsturen met de tekst „ik pakte hem met mijn jachtmes”. Er zijn videobeelden van het steekincident, omdat omstanders een bodycam droegen.

Enkelen van de negentien pelotonleden klagen over dit en andere incidenten. Zij worden door Gallagher en diens superieuren niet serieus genomen, maar geïntimideerd: als ze niet zwijgen, schaadt dit hun promotiekansen, stelt de aanklacht. Negen zullen uiteindelijk toch belastende verklaringen onder ede afleggen.

Volgens Gallaghers advocaat doen ze dit met valse motieven: ze zijn boos dat hun commandant hen „watjes” en „lafaards” noemde als ze zich minder strijdbaar toonden dan hij.

Een Free Eddie-campagne

Aanvankelijk wordt geen actie tegen Gallagher ondernomen. Tot hij in september 2018 opgepakt wordt op een militaire basis in Californië, waar hij dan behandeld wordt voor verwondingen die hij opliep in Irak. Later wordt hij vastgezet in een militair cellencomplex nabij San Diego.

Al snel komt een ‘Free Eddie’-campagne op gang van Republikeinse Congresleden en op Fox News, de rechtse tv-zender waar president Trump dagelijks veel naar kijkt. De lobby heeft effect. Nadat veertig Congresleden in maart oproepen hem vrij te laten in afwachting van zijn proces, grijpt het Witte Huis in. Trump twittert niet veel later dat Gallagher „vanwege zijn eerdere verdiensten aan ons land” onder „minder streng arrest” is geplaatst. „Zijn proces moet snel plaatsvinden!”

Edward Gallagher in 2018 Foto Andrea Gallagher via AP

Inmiddels is het de vraag of dit proces er wel komt. Gallagher staat op een lijst van militairen, meldden Amerikaanse media, aan wie Trump gratie wil verlenen op Memorial Day, de laatste maandag in mei waarop de VS gesneuvelde militairen herdenken.

In het Congres zitten meerdere veteranen. Een van hen, de Trump-adept Duncan Hunter uit Californië, neemt het gepassioneerd voor Gallagher op. Volgens Hunter, die in september zelf moet terechtstaan om vermeende corruptie, is het militaire rechtssysteem „kapot”. „Maar met alle aandacht voor deze zaak, denk ik wel dat Gallaghers kansen op een eerlijke rechtsgang gegroeid zijn.”

Er zijn ook veteranen die bepleiten dat het recht zijn loop heeft. Onder hen Dan Crenshaw, een Republikein uit Texas, die zijn oog verloor op het slagveld en nu een markant ooglapje draagt. In het conservatieve blad National Review stelt hij: „Dit soort zaken moet beoordeeld worden in de rechtbank, waar al het bewijs kan worden bekeken. Alleen daarna kan gratie overwogen worden.”

De Democratische afgevaardigde Seth Moulton, die in de Irakoorlog van 2003 vocht, stelt: „Ondanks alle tragedies van die oorlog en alle zware dagen die we doormaakten, verloren we nooit onze waarden. Ik denk dat het een belediging is voor de 99,9 procent van de veteranen die dat ook kunnen zeggen, als de president oorlogsmisdadigers gratie verleent. Hij snapt dat niet, omdat hij zelf nooit Amerikaanse waarden hoog heeft moeten houden terwijl hij onder vuur lag. Maar veel veteranen hebben dat wel.”

De aanklager in Gallaghers zaak bracht tijdens een voorbereidende zitting in november nog een ander argument in. „Gelooft het publiek nog wel dat wij de good guys zijn, als commandant Gallagher besloot om zich te gedragen als het monster dat de terroristen ons beschuldigen te zijn? Hij heeft IS hiermee propaganda gegeven als manna uit de hemel. Hij heeft precies gedaan waarvan IS ons altijd beschuldigt.”