Recensie

Recensie Boeken

Een boek over de ingrijpendste momenten in een mensenleven

    • Arthur Eaton

Schrijvende artsen Gavin Francis werkt als huisarts in het Schotse Edinburgh. In zijn nieuwe boek staat hij stil bij de momenten waarop de levens van zijn patiënten voorgoed veranderden. (●●●●)

Francis geeft ons ook de freaks. Hij bespreekt een zeldzame aandoening, klinische lycantropie (naar het Griekse lukánthrōopos, weerwolf, een knipoog naar Oliver Wolf Sacks), waarbij een patiënt gelooft dat hij in een dier verandert.
Francis geeft ons ook de freaks. Hij bespreekt een zeldzame aandoening, klinische lycantropie (naar het Griekse lukánthrōopos, weerwolf, een knipoog naar Oliver Wolf Sacks), waarbij een patiënt gelooft dat hij in een dier verandert. iStock

In de wachtkamer van de huisarts is iedereen gelijk. Het meisje met anorexia. De stoere vent die zich volpropt met steroïden. De paniekerige dame die heimelijk van haar man af wil. Je ziet ze voor je. Ze zitten naast je.

Gavin Francis (1975) beschrijft ze in zijn nieuwe boek Gedaanteverwisselaars. Francis werkt als huisarts in het Schotse Edinburgh. Hij sluit aan bij een lange traditie van schrijvende artsen. Van Ktesias in Griekenland, via Avicenna en Maimonides, tot Sigmund Freud en Oliver Sacks. Er moet een reden zijn dat genezers zo graag in de pen klimmen, en waarom wij zo graag willen weten wat ze te zeggen hebben. Het fenomeen gaat in elk geval terug op de mythologie. Apollo was zowel god van de poëzie als van de geneeskunst.

In zijn praktijk ontmoet Francis mensen van allerlei snit, met al te menselijke vragen en problemen. In Gedaanteverwisselaars staat hij stil bij de momenten waarop hun levens voorgoed veranderden. Dat kan het moment zijn dat iemand ongeneeslijk ziek werd, maar ook veranderingen in bredere zin: geboorte, puberteit, ouderdom. Het zijn case studies over de greatest hits in een mensenleven. Daar ligt de aantrekkingskracht: de verhalen zijn bijzonder en tóch alledaags.

Psoriasis

Daarmee is Francis een soort Oliver Sacks voor het tijdperk van Facebook en Instagram. Want net als Sacks schrijft Francis met veel compassie over zijn patiënten, en net zoals bij Sacks zijn die beschrijvingen bezaaid met literaire verwijzingen. Maar waar Sacks als neuroloog uitblonk in zijn verhalen over medische anomalieën – de man die zijn vrouw voor een hoed hield – beschrijft Francis mensen zoals u en ik.

Lees ook: Neuroloog Oliver Sacks gaat dood. En daar schrijft hij prachtig over

En dat doet hij met verve. Francis weet een geval van psoriasis nog interessant te maken. Maar net als Sacks laat hij zijn lezer soms ook achter met een onbestemd gevoel: wat heb ik zojuist gelezen? Een kort verhaal? Een essay? Een medische casus? Naast een ode aan het alledaagse is Gedaanteverwisselaars ook een boek over de veranderlijke rol die Francis zelf speelt. Hij is zelf óók een shapeshifter.

Dat blijkt mooi uit zijn beschrijvingen van de vrouwen die bij hem komen om te vertellen dat ze zwanger zijn. Soms is dat een lang gekoesterde wens die in vervulling gaat, soms is het een vloek: ‘We bekijken inderhaast aangeschafte teststrookjes aandachtig, houden ze schuin tegen het licht om zeker te weten dat we ons niet vergissen en doen de test nog eens dunnetjes over met een exemplaar uit mijn kast. Terwijl de urine langs het strookje omhoog kruipt, kijken we ernaar met gezichten die gespannen en somber zijn, of vrolijk van verwachtingsvolle opwinding.’

Weerwolven

De arts leeft mee met zijn patiënten, maar speelt ook een rol. Toch is er iets geruststellends aan zo’n wendbare houding. Francis geeft een getraumatiseerde jongen pillen omdat hij begrijpt dat praten voor hem toch geen zin zal hebben. En als hij aan het einde van het boek dan toch het gevreesde onderwerp aansnijdt, stelt hij simpelweg: ‘De dood is er om uit te stellen.’ Niks existentiële bullshit.

Francis geeft ons ook de freaks. Hij bespreekt een zeldzame aandoening, klinische lycantropie (naar het Griekse lukánthrōopos, weerwolf, een knipoog naar Oliver Wolf Sacks), waarbij een patiënt gelooft dat hij in een dier verandert. En hij beschrijft een patiënte bij wie een hoorntje op haar hoofd groeit. Die hoofdstukken voelen wat obligaat: een arts komt ook vreemde gevallen tegen, dat zal vast wel .

Gedaanteverwisselaars is op z’n best als het de transformaties van het dagelijks leven in een nieuw licht zet. Op die momenten is het boek een ode aan ons, patiënten, maar misschien nog meer aan het beroep huisarts – de poortwachter van de geneeskunde.