Campagne werd strijd om aandacht

Europese Verkiezingen EU-lijsttrekkers deden pogingen om uit de schaduw te komen van de nationale politiek. Maar toen gooide Rutte het roer om.

Arnout Hoekstra (SP), Frans Timmermans (PvdA) en Esther de Lange (CDA) voorafgaand aan een lijsttrekkersdebat bij de NOS aan de vooravond van de verkiezingen voor het Europees Parlement.
Arnout Hoekstra (SP), Frans Timmermans (PvdA) en Esther de Lange (CDA) voorafgaand aan een lijsttrekkersdebat bij de NOS aan de vooravond van de verkiezingen voor het Europees Parlement. Foto Robin van Lonkhuijsen

Het had het pakkende slotakkoord moeten worden van de Europese verkiezingscampagne. Maar het laatste NOS-debat met EU-lijsttrekkers werd woensdag overschaduwd door dat andere debat, tussen premier Mark Rutte (VVD) en FVD-leider Thierry Baudet. De hoofdact was in Amsterdam, bij tv-programma Pauw, en niet in het Brabantse Veghel, waar een voormalige veevoermalerij diende als hip industrieel decor voor het slotdebat.

Helemaal verrassend was dat niet: het ging in deze campagne wel vaker níet over Europa, maar over andere zaken. De vervagende normen van het campagnevoeren. Baudets mistige gedachtengoed. De krachtsverhoudingen in politiek Den Haag en de vraag of de VVD na de schok van de Provinciale Statenverkiezingen weer groter kan worden dan Baudets FVD. En over Nexit, terwijl het enthousiasme daarvoor gering is en het Europarlement helemaal niet over vertrek uit de EU gaat.

Tijdens het debat in Veghel ging het wel over Europa. Het was dringen geblazen: twaalf EU-lijsttrekkers die steeds in groepjes van vier met elkaar praten. Maar wel over thema’s die in Brussel op de agenda staan, zoals klimaat, defensie en de vraag of de EU meer of minder bevoegdheden nodig heeft om zich internationaal staande te houden tussen China of Trump. FVD-lijsttrekker Derk Jan Eppink hield een pleidooi voor kernenergie. Bas Eickhout (GroenLinks) merkte op dat verschillende kerncentrales in Europa momenteel worden gebouwd met Russisch of Chinees geld – geen prettig vooruitzicht.

Frans Timmermans (PvdA), de tweede man van de Europese Commissie en nu aanvoerder van de Europese socialisten, werd op het thema arbeidsmigratie hard aangevallen door Arnout Hoekstra, het EU-gezicht voor de SP. Timmermans pleitte voor een Europees minimumloon en meer sociale rechtvaardigheid. „Een Bulgaarse chauffeur moet honderd jaar werken om uw salaris te verdienen”, beet Hoekstra hem toe.

Een groot deel van het debat ging op aan de vergoedingen in het Europees Parlement, zoals gewoonlijk, want dit thema keert elke vijf jaar terug, ook al lopen Nederlandse Europarlementariërs doorgaans voorop bij pogingen om die vergoedingen te versoberen. „U schopt alleen maar”, zei Esther de Lange (CDA) uiteindelijk tegen SP’er Hoekstra. „En als we dit soort makkelijke debatjes blijven voeren, met oneliners, dan vrees ik dat we de kant op gaan van de Britten.”

Over het slotdebat in Veghel was vooraf flink gesteggeld. Eerst zou dat worden gehouden met nationale partijleiders, en niet met de toekomstige Nederlandse Europarlementariërs, want, tja, behalve Timmermans zijn die nauwelijks bekend. Maar uiteindelijk won de gedachte dat het toch fijn is om naar mensen te kijken op wie je de dag daarna ook echt kunt stemmen – en ging de nationale politiek weer de la in.

Lees ook: Alles wat je moet weten over de Europese Verkiezingen 2019

Rutte maakt er tweestrijd van

Rutte haalde die er tien dagen geleden weer uit. In januari had hij de Europese verkiezingen in tv-programma Buitenhof nog „niet zo relevant” genoemd. Maar na de klap van de Statenverkiezingen en peilingen die verdere vernedering in de Europese arena voorspelden, werd het roer drastisch omgegooid. Tijdens een strak geregisseerde toespraak op een vmbo-school in Barendrecht daagde Rutte „fröbelende kamergeleerde” Baudet uit tot een debat over Nexit.

Rutte trok daarmee het momentum hard naar zich toe. Een week eerder probeerde de SP dit ook, met een ongekend harde tv-spot over PvdA’er Timmermans, waarin de tweede man van de Europese Commissie wordt neergezet als ‘Hans Brusselmans’, het vleesgeworden Europese kwaad, die landen opvreet alsof het taartjes zijn. Met een schok kwam de tot dan toe matte campagne tot leven. „Bagger”, oordeelde Rutte over het SP-spotje, om een paar dagen later zelf alle zuurstof uit de campagne te drukken.

EU-lijsttrekkers deden de afgelopen weken volop pogingen om uit de grote schaduw te komen die de nationale politiek altijd over de EU-verkiezingen werpt: Malik Azmani (VVD) reed rond in een knaloranje busje, Eickhout publiceerde een klimaatmanifest, De Lange zette haar zoontje in. Ze waren veel te horen, tijdens debatten op tv en radio. En van Baudet hadden ze niet te veel last: die leek wat afwezig in de campagne, door al het geruzie met partij-prominent Henk Otten. Totdat Rutte de Forum-leider opeens weer terugbracht in de arena en de lijsttrekkers in Veghel een baalavond bezorgde.