Blok vraagt Veiligheidsraad om internationaal IS-hof

Internationaal recht Nederland wil een tribunaal voor de vervolging van Islamitische Staat, dat voldoet aan de eisen van het internationaal recht.

Kamp al-Hol in Syrië waar ook Nederlandse IS-vrouwen en hun kinderen zouden vastzitten Foto Ali Hashisho/Reuters
Kamp al-Hol in Syrië waar ook Nederlandse IS-vrouwen en hun kinderen zouden vastzitten Foto Ali Hashisho/Reuters

Nederland gaat zich inzetten voor een internationaal IS-tribunaal. Minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) heeft donderdag in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties om internationale steun voor dit voorstel gevraagd.

De discussie hoe de strijders van de terreurgroep Islamitische Staat berecht moeten worden woedt al jaren. Het aangewezen instituut hiervoor, het Internationaal Strafhof in Den Haag, staat machteloos omdat Rusland met zijn veto in de Veiligheidsraad verhindert dat het hof wordt ingeschakeld.

Het kabinet heeft in het regeerakkoord vastgelegd zich in de Veiligheidsraad te zullen inzetten voor de berechting van IS-strijders. De vraag was steeds hoe en waar: Nederland heeft een sterke voorkeur voor berechting ‘in de regio’, maar daar kleven ook grote bezwaren aan. Irak kent bijvoorbeeld de doodstraf en het Syrische regime is te omstreden om mee samen te werken.

Blok pleit nu in zijn toespraak bij de Veiligheidsraad voor een rechtbank die „bij voorkeur” in de regio staat en onder andere de „genocide op de yezidi’s” behandelt. „Indien haalbaar” wordt dit een zogeheten ad hoc-tribunaal of een hybride tribunaal, waardoor er garanties voor een eerlijk proces moeten zijn ingebouwd. Een belangrijk voordeel van rechtspraak in de regio is dat slachtoffers en nabestaanden er veel meer van meekrijgen dan wanneer de processen bijvoorbeeld in Den Haag plaatsvinden.

In Irak worden momenteel al veel IS-strijders volgens het Iraakse recht berecht, maar die processen verlopen niet volgens de internationale standaarden en monden vaak uit in de doodstraf. Behalve Nederland maakt ook Zweden zich sterk voor een tribunaal, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk steunen het idee.

Lees ook over de berechting van IS-strijders in Bagdad: Dus u hoort niet bij IS? Toch levenslang

Een ad hoc-tribunaal – zoals dat voor voormalig Joegoslavië of Rwanda – kan worden opgericht in opdracht van de Veiligheidsraad en hanteert het internationaal recht, dat geen doodstraf kent. Hybride rechtbanken zijn een tussenvorm van elementen uit het internationaal en het lokaal recht. Voorbeelden zijn de strafkamer voor de kopstukken van de Rode Khmer in Cambodja en het Sierra Leone-tribunaal, dat in Den Haag de Liberiaanse oud-president Charles Taylor heeft berecht.

In het noordoosten van Syrië zitten nog enkele duizenden Europese IS-strijders vast in kampen of gevangenissen. Volgens de AIVD zijn onder hen 55 Nederlandse volwassenen en 85 kinderen met minstens één Nederlandse ouder.

Woensdag maakte minister Grapperhaus (Justitie, CDA) bekend dat de Iraakse overheid heeft toegezegd om tien Nederlandse vrouwen niet te zullen aanhouden als zij vanuit zo’n Syrisch kamp naar het Nederlandse consulaat in Irak reizen. Nederland weigert Syriëgangers op te halen en faciliteert alleen hun terugreis als zij zich bij het consulaat melden. Door de toezegging is de berechting van de vrouwen in Nederland iets dichterbij.

Grapperhaus benadrukte in zijn brief aan de Tweede Kamer echter dat deze afspraak met Irak niet betekent dat ook besloten is dat de vrouwen naar Nederland worden gebracht.