Beiden komen met doembeelden

Debat rutte-Baudet Het debat in ‘Pauw’ tussen Rutte en Baudet was ruw, persoonlijk en ontregelend. Toch konden VVD en FVD ervan profiteren.

Presentator Jeroen Pauw, Thierry Baudet (FvD) en premier Mark Rutte (VVD), in de warming-up voor het tv-debat, woensdag, in de Rode Hoed in Amsterdam.
Presentator Jeroen Pauw, Thierry Baudet (FvD) en premier Mark Rutte (VVD), in de warming-up voor het tv-debat, woensdag, in de Rode Hoed in Amsterdam. Foto ANP/BART MAAT

Op de eerste rij van debatcentrum de Rode Hoed zit oud-VVD-leider Frits Bolkestein (86) bijna een half uur lang met zijn armen over elkaar. Hij klapt voor niemand. Niet voor Mark Rutte, zijn partijgenoot. Maar ook niet voor Thierry Baudet van Forum voor Democratie, voor wie hij sympathie voelt en die hij als een geestverwant beschouwt. Bolkestein is misschien wel de enige ‘neutrale’ toeschouwer van het tv-debat tussen Rutte en Baudet bij Pauw op woensdagavond. Aan hem kun je zien hoe het debat na een half uur opeens omslaat.

Dan begint Rutte over Poetin, de Boekraket die de MH17 neerhaalde. Hij zegt: „U probeert Poetin rustig te houden door hem af en toe lief te aaien.” Baudet overschreeuwt zich. Hij vergelijkt „de Europese machtswellustelingen” Juncker en Van Rompuy met Hitler en Napoleon. En hij wordt vaag. „In de grote boze buitenwereld gebeurt van alles.” Vanaf dat moment klapt Bolkestein mee met de VVD’ers.

Als het een gewoon debat was geweest, zou je kunnen zeggen dat Rutte de winnaar was. Hij was Baudet uiteindelijk inhoudelijk de baas, hij werd steeds zelfverzekerder. Baudet ging zachter praten, kwam lang niet altijd goed uit zijn woorden, zijn antwoorden werden korter. Als toelichting bij zijn eigen stelling over migratie en open grenzen zei hij: „Ja, wat moet ik hier nog over zeggen?”

Ongemak in de zaal

Maar gewoon was het geen moment. Het debat ging alle kanten op, behandelde complottheorieën alsof het om doodgewone meningsverschillen ging, was ruw en persoonlijk. Baudet vroeg aan Rutte wanneer hij voor het laatst gehuild had. Rutte noemde het overlijden van zijn vader, zijn broer, zijn oudste zus. Baudet: „En wanneer was dat? Uw zus?” Het leidde tot voelbaar ongemak in de zaal, ook bij Baudets aanhangers.

Het Rusland-debatje dat zo moeizaam voor Baudet verliep, was ook om een andere reden een keerpunt. Tot dan toe had Rutte hem behandeld als een gelijkwaardige politieke tegenstander. Dat bleek bijvoorbeeld toen presentator Pauw een filmpje vertoonde dat Baudet vorige week verspreidde op Twitter. Het kwam van de extreem-rechtse identitaire beweging, en toonde vrouwen die zeiden verkracht door migranten te zijn. Het eindigde met de leus ‘Ich habe es gewusst’, afgebeeld op de hoofden van Rob Jetten (D66), Jesse Klaver (GroenLinks) en Rutte.

Rutte zei alleen dat het „niet chic” was om „de oorlog erbij te halen”. Het was ook „gepruts”, omdat het de formatie in de Staten van Zuid-Holland, Noord-Holland en Flevoland bedreigt. De ChristenUnie heeft er moeite mee. De VVD wil nog wel doorpraten. Een tactisch, geen moreel politiek argument.

Identitair-rechts

Baudet mag een moeilijk debat gehad hebben, in menig opzicht was hij de winnaar. Rutte heeft hem belangrijk gemaakt, hij sprak hem aan als „leider van de grootste partij van Nederland”.

Belangrijker is dat Baudets ideeën, vaak afkomstig uit de wereld van identitair-rechtse sites als 4chan en Breitbart, opeens een groot podium kregen. De belangrijkste talkshow van Nederland, tegenover de minister-president, op de avond voor de Europese verkiezingen.

Zo kon Baudet voor een groot publiek praten over de „deep state” in het Verenigd Koninkrijk die de Brexit saboteert: een geheim en onzichtbaar staatsapparaat. Of over Oekraïne, dat hij nog altijd als mogelijke dader ziet van de aanslag op de MH17. „We hebben de primaire radarbeelden nog steeds niet.” En volgens hem willen de Europese leiders migratie helemaal niet tegen houden, al zeggen ze van wel. Volgens Baudet willen ze die migratie juist heel graag.

Niet alleen Baudet kwam met doembeelden, ook Rutte. Hij verdedigde zijn beleid nauwelijks, maar dreigde vooral met de grote gevolgen als hij iets anders zou doen. Uit de Europese Unie stappen is „rampzalig voor dit land”. Hij had het over „de dreiging van Poetin” voor Europa. Over de „kapitaalvlucht” als Nederland de euro zou afzweren. De economische crisis van tien jaar geleden „konden we nèt redden, dankzij de euro”. „Maar het heeft ons handenvol geld gekost.”

Zoals Baudet van Rutte wilde weten wanneer hij voor het laatst gehuild had, zo vroeg Rutte aan Baudet waar hij „die bizarre uitspraken” over vrouwen vandaan haalde. Er is al een paar dagen ophef om een essay in het tijdschrift American Affairs. Baudet had geschreven over „de ‘bevrijde’ status van vrouwen”: „Wat gebeurt er als ze de dertig bereiken? Als ze doorgaan met fulltime werken wordt het stichten van een gezin moeilijk, zo niet onmogelijk.” Tegen Rutte kwam Baudet nier verder dan: „Ik ben dol op vrouwen. Vrouwen zijn dol op ons.”

Na het debat keken Rutte en Baudet allebei tevreden. De campagne voor de Europese verkiezingen was bijna niet gegaan over iets als klimaatverandering, of over electorale concurrenten als Frans Timmermans. Veel zwevende kiezers hebben Baudet en Rutte met hun optreden in de Rode Hoed misschien niet overtuigd. Maar door de tweestrijd, „man tegen man”, zoals Rutte het noemde, waren zij het middelpunt geworden, niemand anders.