Verkeerd toetsadvies voor 20.000 leerlingen

Basisonderwijs Van de achtstegroepers kreeg 11 procent een verkeerd toetsadvies door een rekenfout. Moet er weer één toets komen?

Leerlingen van basisschool Het Rondeel in Den Bosch leggen de alternatieve eindtoets Route 8 af.
Leerlingen van basisschool Het Rondeel in Den Bosch leggen de alternatieve eindtoets Route 8 af. Foto Piroschka van de Wouw

Vier jaar nadat de regels voor het schooladvies drastisch zijn veranderd, is het nog steeds onrustig rond de eindtoets. Nu 19.854 leerlingen uit groep 8 een verkeerd toetsadvies kregen, zoals dinsdag bleek, laait die discussie weer op. Bij die 11 procent van de achtstegroepers ging het mis door een rekenfout van een onafhankelijke adviescommissie voor het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW).

Sinds schooljaar 2014/2015 zijn basisscholen verplicht een centrale eindtoets af te nemen. Daarmee kregen scholen de mogelijkheid ook andere eindtoetsen af te nemen dan die van Cito, zoals IEP en Route 8. De ‘Expertgroep Toetsen PO’ gebruikte verkeerde waarden om het niveau van de verschillende toetsen gelijk te trekken. Bij de toetsen IEP, Route 8, AMN en DIA zijn de adviezen daardoor verkeerd uitgevallen, in de meeste gevallen te hoog. Minister Arie Slob (Onderwijs, ChristenUnie) benadrukt dat de fout niet bij de toetsmakers ligt.

De eindtoets wordt sinds 2015 afgenomen nadat de leraar heeft geadviseerd over een passend niveau voor de middelbare school. Dit advies van de leerkracht is sindsdien leidend. Alleen als de toetsuitslag hoger uitvalt, kan het schooladvies worden bijgesteld. Dat gebeurt in ongeveer eenderde van de gevallen. Daardoor heeft de fout voor slechts een deel van de getroffen leerlingen consequenties – het advies is immers niet bij alle leerlingen aangepast.

Als het advies omhoog werd aangepast bij de 18.288 leerlingen die een te hoge toetsscore kregen, dan beslist de school of het toch weer naar beneden wordt bijgesteld. Bij de 1.566 kinderen die een te laag toetsadvies kregen is de school verplicht het eigen advies te heroverwegen.

„Scholen moeten nu opnieuw berekenen wat het toetsadvies is”, zegt Anko van Hoepen, vicevoorzitter van de PO-Raad, de vereniging van basisschoolbesturen. „En dan moeten ze bekijken of ze de adviezen aanpassen. Dat is veel en emotioneel werk. Het kunnen moeilijke gesprekken worden met ouders. Dit is een voor de korte termijn dramatische en ingewikkelde ontwikkeling.”

Middelbare scholen

Ook middelbare scholen kunnen last krijgen van de rekenfout, als leerlingen die zich hebben ingeschreven toch naar een andere school moeten. „Maar we hebben het idee dat het plaatsingsproces in veel regio’s nog gaande is”, zegt Linda Zeegers, woordvoerder van de VO-raad, de vereniging van schoolbesturen in het voortgezet onderwijs.

De veranderingen die toenmalig staatssecretaris Sander Dekker (VVD) in het schooljaar 2014/2015 invoerde rond de eindtoets zijn omstreden. Het huidige kabinet wil het moment van de toets weer vervroegen, nu blijkt dat het schooladvies voor kinderen van laagopgeleide ouders na een hogere toetsuitslag zelden naar boven wordt bijgesteld. Het schooladvies moet wel leidend blijven, vinden politieke partijen.

De Onderwijsinspectie waarschuwt sinds 2017 voor onvergelijkbaarheid van de toetsen. De verplichte normering van de expertgroep is een van de maatregelen van Slob om het niveau van de toetsen gelijk te trekken. Ook zit er sinds dit schooljaar eenzelfde set vragen bij elke toets. De PO-Raad en VO-raad willen nog maar één toets als de onvergelijkbaarheid blijft.

De wens om meerdere eindtoetsen toe te staan kwam van het CDA en CU. „Om de vrijheid van scholen te waarborgen”, aldus CDA-Kamerlid Michel Rog, die nog steeds achter een „vrije toetsmarkt” staat.

GroenLinks heeft een Kamerdebat aangevraagd over de rekenfout.