Opinie

Vergeet niet dat de KCO-musici de nieuwe chefdirigent kiezen

Gatti Jan Raes, directeur van het Concertgebouworkest, heeft nog te veel uit te leggen over het onheldere ontslag van dirigent Daniele Gatti om diens opvolging te kunnen regelen, zeggen .

Het Concertgebouw in Amsterdam.
Het Concertgebouw in Amsterdam. Foto Koen Suyk

Het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO) moet zich binnenkort buigen over een procedure voor de opvolging van Daniele Gatti. De keuze voor een nieuwe chefdirigent, die voor de toekomst van het orkest van het allergrootste belang is, kan alleen tot een goed resultaat leiden als de procedure daarvoor transparant is en de volledige zeggenschap van de orkestleden gerespecteerd wordt. Door de niet-transparante en vaak tegenstrijdige houding van de directie van het KCO, hebben wij, oud-leden van het KCO, twijfels over de goede afloop.

Gatti’s ontslag bij het KCO heeft grote schade aan het orkest toegebracht. Het orkest is gespleten ten gevolge van twijfel over de juistheid van dit ontslag, en de concerten zijn van een minder niveau doordat inderhaast invallers gevonden moesten worden die Gatti’s taak moesten en nog zullen moeten overnemen. En wat te voorzien was: op zo korte termijn kan men slechts bij uitzondering vervanging van niveau engageren. In het buitenland is de hele ontslagprocedure vaak met verwondering of ook met ergernis bekeken waardoor het orkest imago-schade heeft opgelopen. Aan een onafhankelijke beoordeling heeft het ontbroken en enig inzicht in de feiten is noch de orkestleden noch het publiek vergund geweest.

We weten nog steeds niet of er sprake was van licht grensoverschrijdend gedrag, van een ernstig feit of misschien zelfs van de afwezigheid van een vergrijp. Het laatste persbericht van het KCO, waarin wordt gemeld dat het „ongenoegen tussen de beide partijen is opgelost” doet vermoeden dat er niets werkelijk ernstigs is gebeurd. Als dat wél het geval zou zijn geweest, zouden de Amsterdamse ‘slachtoffers’ zich met dit persbericht wel erg in de steek gelaten moeten voelen door hun eigen orkest.

Bestuursvoorzitter Wiet Pot en directeur Jan Raes hebben de reden van het ontslag van Gatti niet aannemelijk kunnen maken. Zonder ook maar iemand te schaden was een aanduiding van de aard van een verondersteld vergrijp mogelijk geweest. Haast en ondoordacht handelen zijn slechte raadgevers gebleken. De gang van zaken rond Gatti’s ontslag is een „demonstratie van incompetentie”, schreef Kasper Jansen op 30 april in het opinieblad Argus.

Commentaar: Verklaring van orkest en Gatti haalt iedereen onderuit

Hoewel Pot inmiddels heeft toegegeven dat een onafhankelijk onderzoek de voorkeur zou hebben verdiend, zegt Raes in het meinummer van Preludium, het maandblad van het Concertgebouw en het KCO, hij „ondubbelzinnig” achter het besluit staat en het „opnieuw” zo zou doen. Deze poging tot zelfrechtvaardiging is in opmerkelijke tegenspraak met de mening van zijn bestuursvoorzitter.

Is hij hier de man wel voor?

Hoe nu verder? De eenheid in het orkest is waarschijnlijk pas weer te herstellen door de keuze voor een nieuwe dirigent die een ruime meerderheid van het orkest achter zich vindt. Omdat het om een beslissing gaat die voor de cultuur en de toekomst van het orkest van het grootste belang is, is een terugblik op de vorige aanstellings-procedure alarmerend.

Tijdens een tournee kondigde Raes aan dat er onderhandelingen aanstaande waren met een beoogde nieuwe chef waarvan de naam voor de orkestleden echter verborgen moest blijven. Zeer kort daarop dwong het orkest een vergadering af waar werd prijsgegeven dat het om Gatti ging. Het ontbrak in deze procedure, volgens tal van orkestleden, aan transparantie.

Uitlatingen van Raes bij Podium Witteman, in januari, geven geen aanleiding om gerust te zijn dat de procedure ditmaal wel vlekkeloos zal verlopen. Hij zei dat „de paringsdans” al is begonnen.

Ondanks de goede dingen die Jan Raes voor het orkest heeft gedaan is zijn positie overduidelijk geërodeerd. Is hij nog wel de juiste man om dit delicate proces van opvolging te leiden?

Lees ook: Openheid gevraagd over Gatti

Het orkest zal zich bewust zijn dat alleen een eensgezinde keuze, middels een transparante procedure tot stand gekomen, tot een goed en werkbaar resultaat zal leiden. De directeur dient het gegeven te respecteren dat het de orkestmusici zijn, en uitsluitend zij, die bepalen wie hun nieuwe dirigent zal zijn. Wij hopen ten zeerste dat hij zich daarvan bewust is en dit niet alleen in mooie woorden belijdt, maar ook daarnaar zal handelen. Indien niet, is er maar één advies: begin met een schone lei.

Het KCO is cultureel werelderfgoed. We vragen de subsidiënten – die zich tot nu toe volledig afzijdig hebben gehouden – en de pers om dit proces nauwlettend te volgen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.