Opinie

Maak van de lerarenopleiding een betaalde baan

Onderwijsblog Nu moeten universitair afgestudeerden op eigen kosten een lerarenopleiding volgen. Maak er een betaalde baan van, adviseert Jan Drentje.

Bart Maat/ANP

Het lerarentekort bedreigt volgens de inspectie de kwaliteit van het onderwijs.
Op scholen met veel leerlingen met een migratieondergrond is het erg moeilijk bevoegde leraren aan te trekken. In het speciaal onderwijs is sprake van een leegloop. In het basisonderwijs worden structureel klassen naar huis gestuurd of samengevoegd wat de werkdruk alleen maar doet toenemen. In het voortgezet onderwijs zijn academisch opgeleide leraren schaars geworden. De meeste universitaire lerarenopleidingen hebben nauwelijks aanmeldingen. De ene school kaapt een eerstegrader natuurkunde van de ander weg. Wie zich verhuurt aan een uitzendbureau voor invallers verdient significant meer dan wie in vaste dienst treedt.

Minister Slob gokt op een toename van zij-instromers, het stimuleren van parttimers om meer uren te gaan werken en samenwerking tussen scholen om vervanging te regelen. En hoopt misschien stiekem wel op een economische recessie die meestal leidt tot meer aanmeldingen voor lerarenopleidingen. De genomen maatregelen vallen in de categorie lapwerk.

Bij de landelijke onderwijsstaking van 15 maart werd om structurele verbeteringen gevraagd: op het gebied van het salaris, de werkdruk en de zeggenschap over het werk. Maar: ook al zou de minister al deze eisen hebben ingewilligd, zou dit de komende jaren tot meer aanmeldingen voor de lerarenopleiding leiden? Op termijn wel: als meer leraren tevreden zijn over hun werk, heeft dat positieve gevolgen voor de beroepsgroep. Vanouds gingen veel jongeren naar de Pabo omdat ze goede herinneringen hadden aan hun leraar of lerares. Die met plezier lesgaf.
Zolang kunnen we echter niet wachten. Het lerarentekort is acuut. En dat vraagt om onorthodoxe maatregelen.

De nieuwe lerarenopleiding

Onlangs mocht ik deelnemen aan de selectie van jonge afgestudeerde academici voor het mooie programma Trainees in het onderwijs (voortgekomen uit Eerst de Klas)
Dit is een tweejarig traject waarbij de trainee meteen begint met het geven van een aantal lessen en tegelijkertijd deelneemt aan allerlei scholingsactiviteiten. Onderwijs, onderzoek en bedrijfsleven worden met elkaar in contact gebracht. Dit levert uiteindelijk een eerstegraads bevoegdheid op.

De kandidaten hebben tijdens hun universitaire studie gekozen voor een vakinhoudelijke master en niet voor de pedagogische variant. Na een paar jaar werken is bij hen toch interesse in het leraarschap ontstaan. Een prachtig project. De kandidaten krijgen een assessment, geven een proefles en doen een groepsopdracht. Wie door mag, krijgt gedurende twee jaar meteen een salaris. Dus: betaald studeren.
Tijdens de gesprekken kwam het punt van de financiën nadrukkelijk naar voren. De kandidaten kozen niet voor de traditionele lerarenopleiding. In de praktijk duur. Er is vaak al een studieschuld en de huur moet worden betaald.

Die proeflessen waren leuk, goed voorbereid, maar eerder spreekbeurten dan lessen. Lesgeven is een vak. Je kunt niet zomaar tien nieuwe begrippen in je verhaal verwerken. Opbouw van de stof, de koppeling aan feedback, de verwerking: het moet allemaal nog worden geleerd.

Eigenlijk, was mijn gedachte, hoorden deze kandidaten gewoon thuis op de lerarenopleiding en moeten ze eerst stage lopen. Maar de universitaire lerarenopleiding is niet aantrekkelijk genoeg. Wie een vakinhoudelijke master heeft afgerond, gaat niet nog eens op eigen kosten een pedagogische master doen.

De oplossing is eenvoudig: maak van de universitaire lerarenopleiding een (eerstegraads) betaalde baan. Leer van de creatieve, inspirerende opzet van Trainees in het onderwijs. En stel de opleiding open voor iedereen die ooit een academische studie heeft afgerond en die – met behoud van salaris – het onderwijs in wil.

Iets dergelijks is ook mogelijk bij de pabo. Na een eerste selectiejaar wordt dit een betaalde baan met intensieve stages, gecombineerd met de opleiding.
Hetzelfde kun je doen voor de tweedegraadsopleidingen voor ‘tekortvakken’, vakken waar het tekort aan docenten het grootst is.
En: geef studenten aan de academische pabo meteen een eerstegraads salaris, dat ze als aanvulling behouden als ze op een basisschool gaan werken. Alleen op die manier krijgen zij loon naar werken.

Geef die lessen dan

Studeren voor leraar als baan. Het is een onorthodoxe oplossing, maar de staat kan zich het lerarentekort niet veroorloven. Onderwijs is een kerntaak, een dure plicht om nieuwe generaties minimaal dezelfde kansen te geven als die je zelf hebt gehad.
Natuurlijk: het gaat uiteindelijk om verbetering van de mix salaris, werkdruk en zeggenschap, maar intussen moeten de lessen wel worden gegeven.

Jan Drentje is rector voor een school voor volwassenonderwijs en docent geschiedenis aan de Rijksuniversiteit van Groningen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.