Opinie

FPÖ was rol in democratische regering niet waardig

ibizagate

Commentaar

Het is nog niet duidelijk wie de rechts-populistische Oostenrijkse politicus Heinz-Christian Strache, voormalig FPÖ-leider en vice-kanselier, in de val heeft gelokt. Duidelijk is wel dat hij of zij de Oostenrijkse en de Europese democratie een dienst bewezen heeft.

Het uitlekken van de beloftes die Strache op Ibiza deed aan een vrouw die zich voordeed als het nichtje van een Russische oligarch leidde vrijwel onmiddellijk tot zijn val en met enige vertraging tot de val van de rechts-rechtse regering van ÖVP-kanselier Sebastian Kurz. De FPÖ-ministers zijn opgestapt. In september zijn er nieuwe verkiezingen. Of Kurz tot die tijd kan aanblijven, moet volgende week blijken als er een motie van wantrouwen tegen hem in stemming komt.

De bestuurscrisis is niet fraai, maar dat moet een land als Oostenrijk kunnen hebben. Kwalijker is de volstrekte minachting voor democratische basisregels van de FPÖ-bewindslieden die dankzij de opnames nog eens geboekstaafd is.

In het gesprek met de lokvogel beloofde Strache overheidscontracten in ruil voor een bijdrage aan de partijkas van de FPÖ. De partij sluisde, aldus Strache op video, geld van donoren binnen via een stichting en omzeilde zo de Oostenrijkse instantie die toezicht houdt op giften aan politieke partijen. Strache leek het ook een goed plan dat de Russische een belang zou nemen in de Kronen Zeitung om zo een aantal kritische journalisten buiten gevecht te stellen.

Het was niet de eerste keer dat een FPÖ-minister in de fout ging. Minister van Binnenlandse Zaken Herbert Kickl liet vorig jaar invallen doen bij een veiligheidsdienst. Een rechter oordeelde dat de invallen illegaal waren en eiste teruggave van de data die in beslag genomen waren. Dat gebeurde niet. Bevriende inlichtingendiensten weigerden daarop tijdelijk sommige gegevens uit te wisselen met Oostenrijk.

Het was niet toevallig dat het op Ibiza een ‘Russische’ lokvogel betrof. De innige samenwerking tussen populistisch rechts en het autocratische Rusland, dat graag knoeit in westerse verkiezingen, is uit democratisch oogpunt bedenkelijk. Volgens Strache zijn er al sinds 2005 banden tussen de FPÖ en Moskou. De partijloze minister van Buitenlandse Zaken Karin Kneissl, die namens de FPÖ in de regering zit, danste vorige zomer op haar huwelijksfeest met de Russische president Poetin.

,,Ibizagate” toont aan dat de rechtsstaat en EU-partner Oostenrijk sinds 2017 werd meebestuurd door lieden die in de bestuurskamers van een moderne democratie niets te zoeken hebben. Het nastreven van rechtse politieke doelen – variërend van een uiterst restrictief immigratiebeleid tot denivellering en conservatieve rolpatronen - is geoorloofd; discriminatie, persbreidel en corruptie zijn dat niet.

De demissionaire kanselier Kurz, twee jaar geleden nog het ‘wonderkind van Wenen’, moet inzien dat zijn politieke experiment is mislukt. De rechts-rechtse coalitie trok in Europa veel aandacht. Wat gebeurt er als een rechts-populistische partij aan de macht komt? Is het voor conservatieve middenpartijen een optie om met populistisch rechts een coalitie aan te gaan?

Partijconstellaties zijn in elke EU-staat anders, de nieuwe rechts-populistische partijen verschillen onderling sterk. Als er één knoeit met partijfinanciering wil dat niet zeggen dat ze het allemaal doen. Toch is de les uit Oostenrijk duidelijk, zeker in de week van de Europese verkiezingen: denk er twee keer over na voordat je iemand aan de macht helpt.