Het ensemble Roomful of Teeth, met geheel rechts Caroline Shaw

Foto Bonica Ayala

De 5 favoriete geluiden van Caroline Shaw

Interview Caroline Shaw won als jongste componist ooit de Pulitzerprijs voor ‘Partita for 8 voices’. Nu komt ze met haar ensemble Roomful of Teeth naar Amsterdam.

Verklankt Caroline Shaw de toekomst van de muziek? Dat vroeg The Guardian zich een paar jaar geleden af. Wie Shaws joyeuze Partita for 8 voices beluistert, snapt waarom. Op haar dertigste won de Amerikaanse er als jongste componist ooit de Pulitzerprijs mee. Sindsdien is Shaw een veelgevraagde ster, die als zangeres, violist en componist ogenschijnlijk moeiteloos over genregrenzen dartelt. Ze werkte samen met Kanye West, bracht pas een cd met strijkkwartetten uit en bevrijdt de stem uit zijn klassieke keurslijf.

Op het Holland Festival is Shaws Partita te horen in het Muziekgebouw aan ’t IJ. Leuk detail: Shaw zingt zelf mee. Partita verraadt een gulzige geest en een brede oriëntatie: van renaissancepolyfonie tot pop en van zinnelijk zuchten en steunen tot boventoonzang en gloedvolle harmonieën. Daarom een introductie tot de wereld van Caroline Shaw in haar vijf lievelingsgeluiden.

1. Vocal fry

Roomful of Teeth is een vocaal ensemble, maar ook een vriendengroep, vertelt Shaw aan de telefoon vanuit Los Angeles. Toen de groep net bestond werkte Shaw wat ideeën uit die ze wilde uitproberen. Een daarvan: de overgang van vocal fry (een laag kraakgeluid achter in de keel) naar volbloedzang. „Ik hou van alle geluiden die de stem kan voortbrengen”, zegt Shaw. Die fascinatie keert terug in alle vier de delen van Partita, vernoemd naar barokdansen. Het vocal fry-experiment belandde in ‘Passacaglia’. „Elke zomer schreef ik een stukje. Pas gaandeweg kreeg ik door dat ik één werk aan het componeren was.” Borstklopperij is Shaw vreemd. Ze haalde haar PhD-graad in compositie aan Princeton, maar wat ze van componeren weet, zegt ze te hebben geleerd als uitvoerend musicus. „Toen ik aan Partita werkte, had ik verder nog weinig gecomponeerd. Het was puur plezier. Ik maak me wel eens zorgen dat mijn muziek minder interessant wordt nu ik meer gecomponeerd heb.”

2. Bulgaars Vrouwenkoor

Shaw begeleidde als violiste jarenlang dansrepetities. „Dan werd er afgeteld en moest ik twee minuten improviseren in een bepaald tempo. Heerlijk gevoel! Het begin van Partita is een getrouwe weergave van wat er dan gebeurde in mijn hoofd”, zegt Shaw.

Na de gesproken openingsmaten barst Roomful of Teeth uit in exuberant schellend gezang, dat rechtstreeks teruggaat op een plaat die als kind grote indruk op Shaw maakte: de hit ‘Le mystère des voix Bulgares’. „Dat timbre vind ik zó opwindend: geen vibrato, heel helder, een lichtstraalachtig geluid. Als schilderen met primaire kleuren.”

3. ‘Loosening the chord’

Wat in die stralende opening ook opvalt: een collectief glissando, dat na een wrange zweefvlucht weer terugkeert in de aanvangsharmonie. „Loosening the chord”, noemt Shaw dat. De zaak op losse schroeven zetten, weer ontspannen. Het is raar, maar dat is het orgastische deel ‘Courante’, uit de Partita, met zijn slaapkamergeluiden en barokharmonieën in feite ook. En het klinkt prachtig.

4. Kerkmuziek

Shaw noemt zichzelf „niet religieus”, maar dat ze van kerkmuziek houdt, is evident. Als twintiger zong ze jarenlang iedere zondagochtend én -avond in het koor van een anglicaanse kerk in New Haven, Connecticut. „’s Avonds was de kerk verlicht met kaarsen en zat het koor verborgen op een donker balkon. We zongen onder meer gregoriaans. De pure schoonheid van mensen die unisono een melodie zingen: het behoort tot mijn meest bevredigende muziekervaringen.”

5. Music for 18 musicians van Steve Reich

„Dit is mijn lievelingsstuk aller tijden”, zegt Shaw. Waarom? „Laat ik het zo zeggen: vanochtend is dit mijn lievelingsstuk aller tijden.” Ze heeft het als zangeres regelmatig gezongen en raakt er niet op uitgekeken. „Het is een reis van een uur die begint vanuit het simpelst denkbare motiefje. De transformaties voltrekken zich voortdurend, maar zo geleidelijk dat je het nauwelijks in de gaten hebt. Dat vind ik fantastisch.”

In de tijd dat Reich Music for 18 musicians schreef, voerde hij zijn muziek hoofdzakelijk uit met zijn eigen groep. Ook Partita is nauw verbonden met Roomful of Teeth: het vertrouwen en de overgave die het werk eist doen denken aan de synergie binnen een rockband. Shaw: „Het gaat er niet om precies de partituur te volgen, maar om vreugdevol samen muziek maken.”