China stoot nog altijd verboden gas uit dat ozonlaag aantast

Atmosfeer De ozonlaag beschermt mens en dier tegen uv-licht, dat huidkanker veroorzaakt. In Oost-China worden gassen geproduceerd die die laag aantasten, ondanks een verbod daarop.

Arbeiders aan het werk in een Chinese koelkastenfabriek. Mogelijk komen cfk’s in de lucht door de inname van oude koelkasten, waarin cfk’s als koelmiddel werden gebruikt.
Arbeiders aan het werk in een Chinese koelkastenfabriek. Mogelijk komen cfk’s in de lucht door de inname van oude koelkasten, waarin cfk’s als koelmiddel werden gebruikt. Foto Cancan Chu/Getty Images

In Oost-China wordt het verboden gas cfk-11, dat de ozonlaag aantast, nog steeds op grote schaal geproduceerd. Dat is opnieuw bevestigd, dit keer op basis van atmosferisch onderzoek in combinatie met computermodellen voor luchtstromen. De resultaten van het internationaal onderzoek zijn woensdag gepubliceerd in Nature.

De productie van cfk’s (chloorfluorkoolwaterstoffen) is sinds 1996 verboden in westerse landen, en sinds 2010 in ontwikkelingslanden. Dit verbod is onderdeel van het Montreal Protocol dat de Verenigde Naties in 1987 opstelden, bedoeld om de uitstoot van ozonafbrekende stoffen aan banden te leggen. De ozonlaag in de stratosfeer (op een hoogte tussen 10 en 40 kilometer) houdt uv B-straling van de zon tegen. Afbraak van de ozonlaag schaadt planten en dieren, en kan huidkanker veroorzaken.

Isolatieschuim

„De nu gemeten extra uitstoot van cfk-11 stopt het herstel van de ozonlaag gelukkig nog niet. Maar het is wel belangrijk dat die uitstoot niet te lang doorgaat”, zegt Guus Velders, hoogleraar luchtkwaliteit en klimaatinteracties in Utrecht en ook verbonden aan het RIVM. Hij was niet bij het onderzoek betrokken.

Vorig jaar mei publiceerde Nature al een onderzoek waaruit voor het eerst bleek dat de wereldwijde concentratie van cfk-11 in de atmosfeer weliswaar afneemt, maar veel minder sterk dan verwacht. De wetenschappers leidden toen al af dat het gas nog steeds vrijkomt, en dus gebruikt wordt, waarschijnlijk bij de aanmaak van isolatieschuim voor de bouw. Ze zagen de uitstoot van cfk-11 vanaf 2012 sterk toenemen, en traceerden die toename tot Oost-Azië.

Het huidige onderzoek komt tot dezelfde conclusies, maar is iets preciezer. De onderzoekers (deels dezelfde als in het onderzoek van vorig jaar) herleiden de toename van de uitstoot tot de Oost-Chinese provincies Shandong en Hebei, en in mindere mate tot de omgeving van Shanghai.

Computermodellen

Ze baseren zich op een wereldwijd netwerk van stations die gassen traceren met een lange verblijftijd in de atmosfeer – cfk-11 heeft daar een geschatte levensduur van 52 jaar. Wat opviel is dat bij de meetstations in Hateruma (Japan) en Gosan (Zuid-Korea) de gemeten cfk-11-concentratie in de lucht door de jaren heen veel langzamer afnam dan bij meetstations in Europa, Noord-Amerika en Australië. Daaruit concluderen de wetenschappers dat er in de buurt extra uitstoot moet plaatsvinden. Met computermodellen voor luchtstromen konden ze herleiden wat de locatie van de uitstoot moest zijn. De toename in de cfk-11-uitstoot in dit gebied, zo berekenen de onderzoekers, verklaart 40 tot 60 procent van de wereldwijd gemeten stijging van die uitstoot.

Een alternatieve verklaring voor de toegenomen uitstoot van cfk-11 is een gestegen inname en vernietiging van koelkasten (waarin het gas als koelmiddel is gebruikt), of een extra sloop van huizen (bij bewerking en afbraak van isolatieschuim komt ook nog cfk-11 vrij). Maar dat achten de onderzoekers hoogst onwaarschijnlijk. Zo zou het aantal vernielde koelkasten tien keer zo hoog moeten liggen dan wat er naar schatting jaarlijks in heel China tussen 2014 en 2017 verwerkt is.

„De kracht van dit artikel, en dat van vorig jaar, zit hem er voor mij vooral in dat metingen in de atmosfeer zijn gebruikt als onafhankelijke verificatie van door landen gerapporteerde cijfers”, zegt Velders. „Dit is niet alleen nu belangrijk voor het Montreal Protocol, maar zal in de toekomst helemaal belangrijk worden om de afname van de uitstoot van broeikasgassen te volgen. Landen zullen graag in de gaten willen houden of hun eigen maatregelen om emissies te reduceren niet teniet worden gedaan door emissies uit andere landen. Zoals een vriend van mij eens zei: vertrouwen is goed, maar controle is beter.”

Herstel gat in de ozonlaag vertraagd door illegale Chinese productie