Weer strandt er een VVD’er op log Justitie-ministerie

Aftreden staatssecretaris Harbers De vierde VVD’er in vier jaar sneuvelt bij Justitie en Veiligheid om het toedekken van onwelgevalligheden. Het ministerie wil juist opener worden.

Oud-staatssecretaris Mark Harbers van Justitie en Veiligheid (VVD).
Oud-staatssecretaris Mark Harbers van Justitie en Veiligheid (VVD). Foto Bart Maat/ANP

Beheerst en op het oog zonder veel emoties maakte Mark Harbers dinsdag in de Tweede Kamer zijn aftreden bekend. Zo eindigde het staatssecretariaat (Asiel) van de VVD’er zoals hij het ambt de afgelopen anderhalf jaar had ingevuld. Hij is de vierde VVD’er in vier jaar tijd die sneuvelt op het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Harbers struikelde over een knullige, of toch moedwillige, fout van zijn ministerie: cijfers over misdrijven waarvan asielzoekers werden verdacht, waren incompleet. Dat bleek vorige week al, maar toen verdedigde Harbers zich nog door te zeggen dat het „volstrekt onbedoeld” was – alleen de meest voorkomende misdrijven waren in een rapport gepubliceerd, niet de zware zoals pogingen tot verkrachting en moord. Die waren in de categorie ‘overig’ terechtgekomen.

Dinsdag bleek dat ambtenaren van Justitie „op verschillende momenten” hadden gewaarschuwd dat deze presentatie vragen zou oproepen. Toch kwam de omstreden tabel met een toptien meest gepleegde misdrijven in het rapport. „Er is dus op het ministerie onder mijn politieke verantwoordelijkheid een verkeerde afweging gemaakt”, aldus Harbers.

Aangekondigd vertrek

De manier waarop Harbers zijn aftreden bekendmaakte, is niet eerder vertoond in Den Haag: hij kondigde zijn fout aan het begin van de middag aan op een persconferentie en verzocht de Tweede Kamer die middag nog te debatteren over de kwestie. „Ik ga ervan uit dat dit mijn laatste debat in deze functie wordt”, kondigde hij vóóraf aan.

Dat gebeurde inderdaad aan het eind van het debat, dat nog bijna twee uur duurde. Onduidelijk bleef waarom, ondanks – of dankzij – de waarschuwingen van ambtenaren, de cijfers niet waren aangepast.

Voor de grootste regeringspartij is het opstappen van Harbers een pijnlijke kwestie. Om meerdere redenen. Hij vertrekt twee dagen voor de Europese verkiezingen. Terwijl de liberalen het liefst Forum voor Democratie aanvallen, onder andere op het migratiestandpunt, gaat het nu over hun eigen bewindspersoon. Bovendien is Harbers alweer de zevende VVD’er die aftreedt in de drie kabinetten-Rutte sinds 2010. En dan is asiel ook nog een gevoelig onderwerp, waarover Kamerleden juist transparantie eisten. Nu ontstond er een zweem van verdoezeling.

Lees ook: ‘Superbureaucraat’ Harbers struikelt over misdaadcijfers asielzoekers

Maandagavond vernam Harbers dat hij een onwaarheid had verteld. Dinsdagochtend bracht hij fractievoorzitter Klaas Dijkhoff en premier Mark Rutte op de hoogte. Harbers wilde snel een Kamerdebat, en was vastbesloten om af te treden. Bij de VVD, maar ook binnen de coalitie, werd verbijsterd gereageerd. In de eindfase van de verkiezingscampagne was dit precies het nieuws waar ze niet op zaten te wachten.

Ook voor het departement is het vertrek pijnlijk. Wéér is het in opspraak door (vermeende) toedekking van onwelgevalligheden. De laatste jaren wilde het ministerie opener worden. Bij de ‘WODC-affaire’ bleek die gewenste verandering betrekkelijk: ambtenaren hadden druk gezet op onderzoekers om politiek gewenste conclusies te schrijven over de effectiviteit van hun beleid. Kan het megaministerie – met 100.000 ambtenaren het grootste departement – überhaupt worden bijgestuurd? Wellicht niet. Harbers’ aftreden toont opnieuw de logheid aan.

‘Superbureaucraat’ pagina 9