Van Pieter Heerma mag het CDA conservatief zijn

Profiel Pieter Heerma is cultureel rechts, en de eerste CDA-fractievoorzitter die agnost is. Maar partijleider wil hij niet worden.

Sybrand Buma feliciteert de nieuwe fractievoorzitter Pieter Heerma (CDA), op dinsdagochtend.
Sybrand Buma feliciteert de nieuwe fractievoorzitter Pieter Heerma (CDA), op dinsdagochtend. Foto ANP/BART MAAT

Nog geen tien minuten nadat Pieter Heerma (41) de voorzittershamer overgedragen krijgt door Sybrand Buma, vertelt hij over zijn vader. Enneüs Heerma was partijleider van het CDA tussen 1994 en 1997. Dat Heerma nu in de voetsporen van zijn vader ook fractievoorzitter is, geeft hem een „cirkel is rond-gevoel”.

Heerma werd dinsdag door de fractie gekozen als opvolger van vertrekkend fractievoorzitter Sybrand Buma, die burgemeester van Leeuwarden wordt. Hij snapt de vergelijking met zijn vader wel, maar Heerma ziet toch verschillen. Zijn vader was een boerenzoon, opgegroeid op het Friese platteland. Een van de eersten die ging studeren in de grote stad. Pieter Heerma is opgegroeid in die stad, en vindt dat hij minder heeft moeten bevechten dan zijn vader. „Dat vormt je tot een ander mens.”

Pieter Heerma is geboren in Amsterdam. Het geloof speelt een grote rol in zijn opvoeding, maar daar stapt hij later vanaf. In een interview met het Reformatorisch Dagblad zegt hij in 2015: „Zelf ben ik niet kerkelijk gebleven. Ik heb de natuurlijke neiging agnost te zijn.”

In Amsterdam studeert hij politicologie aan de Vrije Universiteit. Na zijn studie werkt hij twee jaar als student-assistent aan het onderzoek van het NIOD naar de val van Srebrenica. In 2002 gaat hij voor de CDA-fractie werken, eerst als woordvoerder, vanaf 2007 als hoofd voorlichting. In 2011 maakt hij een overstap naar het bedrijfsleven, als hoofd corporate communicatie voor een zorgverzekeringsmaatschappij. Dat avontuur duurt niet lang. In de Tweede Kamerverkiezingen van 2012, waarvan Heerma campagneleider is, wordt hij verkozen voor het CDA. Vanaf het moment dat Heerma in de fractie zit, laat Buma zich door hem adviseren. Op verkiezingsavonden wacht Buma met Heerma de exitpolls af. Tijdens de kabinetsformatie van 2017 zit Heerma als secondant van Buma aan de onderhandelingstafel.

Dat het CDA zich onder leiding van Buma nadrukkelijker conservatief is op gaan stellen, is geen toeval. In 2016 pleit Heerma samen met Buma in een stuk in het partijblad van het CDA, Christen Democratische Verkenningen, voor „gezonde vaderlandsliefde en de onderkenning van het belang van de dominante joods-christelijke cultuur.”

Een jaar later schrijft Heerma in het Nederlands Dagblad dat de C van het CDA voor (sociaal-)conservatief moet staan. „De houding van conservatieven wordt gekenmerkt door eerbied voor de gegevenheid van de dingen, door liefde voor het bestaande, voor dat wat zich in de loop van eeuwen heeft uitgekristalliseerd door het gemeenschappelijk handelen van mensen.”

Dankzij deze Grote Vriendelijke Reus krijgt het CDA zijn zin

Later op dinsdagmiddag, op zijn nieuwe werkkamer, zegt hij dat hij het bijzonder vond, al die journalisten op een kluitje. „Ik ben jarenlang voorlichter geweest, dus ik ken de achterkant van een camera heel goed. Het is niet mijn natuurlijke neiging om er ook vóór te willen springen.”

Wist u meteen dat u fractievoorzitter wilde worden toen Buma zijn vertrek aankondigde?

„Ik voelde wel aankomen dat de kans dat Sybrand zou gaan in deze periode. Ik voelde de verantwoordelijkheid om mijn vinger op te steken als het zover kwam, om beschikbaar te zijn indien daar draagvlak voor bij de fractie was. Ik vind mezelf een geschikte kandidaat. Dat is altijd ingewikkeld om over jezelf te zeggen, maar ik vind het echt. Het is een combinatie van jarenlange ervaring die ik in dit huis heb op heel veel dossiers. Het feit dat ik zeven maanden lang aan die formatietafel heb gezeten. Ik ken alle ins en outs, de personen, de dossiers. Ik ben fractiesecretaris geweest. Ik kan de rust en de stabiliteit brengen die in dit roerige politieke landschap nodig is bij deze taak.”

Met de politieke carrière van Enneüs Heerma liep het niet goed af. Hij verloor de steun van de partij en zijn fractie. In 1997 moest hij voortijdig opstappen. Die afloop, zegt Pieter Heerma, houdt hem „met beide benen op de grond”. Hij voorziet dat het fractievoorzitterschap „een lastige en zware taak is.”

Binnen uw partij is een discussie gaande over de koers. Buma stond rechts van het midden. Daar was een deel van de achterban ontevreden over. Waar staat u?

„We hoeven het wiel niet opnieuw hoeven uit te vinden. We hebben de afgelopen jaren als fractie al lijnen uitgezet, thema’s. Wij staan voor de werkende middenklasse, een eerlijke economie. Maar we hebben ook een morele agenda, over fatsoen en respect. Ook in dit huis. Als het gaat over economie dan is mijn oogmerk daarbij: een eerlijke economie voor de middenklasse. En dat zullen sommige mensen links van het midden vinden. Als het gaat waarden en tradities, heb ik een conservatievere inslag.”

Toen u gekozen werd, zei u geen ambitie te hebben om partijleider te worden. Staat dat vast?

„Ja.”

Absoluut, nooit?

„Ja. Ik denk dat je als journalist wel het gevoel kent dat politici hun best doen om ambities te verbergen die je wel ziet, dat is heel ingewikkeld. Voor mij geldt het omgekeerde: ik heb die ambitie niet en ik heb dan ook geen zin om net te doen alsof ik die wel heb.”