Recensie

Recensie Film

‘Rafiki’ is kleurrijk, swingend en diepromantisch

Coming-of-age De kleurrijke Ziki wil echt gezien worden om wie ze is in Kenia: een jonge lesbische vrouw. In ‘Rafiki’ blijkt hoe machistisch en paternalistisch het Afrikaanse land is ingericht.

Ziki (Sheila Munyiva, midden) en Kena (Samantha Mugatsia, rechts) zijn verliefd in een land waar hun liefde niet alleen verboden, maar ook gevaarlijk is, in ‘Rafiki’.
Ziki (Sheila Munyiva, midden) en Kena (Samantha Mugatsia, rechts) zijn verliefd in een land waar hun liefde niet alleen verboden, maar ook gevaarlijk is, in ‘Rafiki’.

Ze wil de wereld zien. De vrijgevochten en in alle kauwgumkleuren van de regenboog geklede Ziki. Ze wil „naar al die plekken gaan waar ze nog nooit een Afrikaan hebben gezien en dan zeggen: ‘Ha, ik ben Ziki, een Keniaan, uit Afrika.’” Maar haar echte doel is natuurlijk gezien worden in eigen land om wie ze is, een jonge vrouw die na het behalen van haar eindexamen niet meteen een goede huisvrouw wil worden. Een jonge lesbische vrouw, wier liefde voor tomboy Kena niet alleen verboden, maar zelfs gevaarlijk is.

Rafiki is de tweede speelfilm van regisseur Wanuri Kahiu en ging vorig jaar in première in Un Certain Régard in Cannes, de officiële selectie van het filmfestival. Het mag geen verwondering wekken dat de film in eigen land in de ban is gedaan. Homoseksualiteit is in Kenia niet alleen verboden, maar ook taboe. De maatschappij is machistisch en paternalistisch ingericht, en elke keer als Kena met haar mannelijke vrienden rondhangt, kaartspeelt of voetbalt, maakt er wel eentje een homofobe opmerking over de feminiene buurjongen, die haar als een dolkstoot door het hart gaat.

Rafiki (‘vriend’, ‘maatje’ in het Swahili) is overdonderend: kleurrijk, swingend (met een hele generatie Keniaanse urbanmuzikanten op de soundtrack) en diepromantisch. Elke gestolen aanraking tussen de beide jonge vrouwen is een zucht van verlangen. Het zou zomaar allemaal een droom kunnen zijn.

Lees ook een interview met regisseur Wanuri Kahiu over ‘Rafiki’

Bij een film die zo emanciperend en empowerend en dus contextgebonden is, passen misschien geen kanttekeningen, maar het naïeve en schematische scenario zet nog meer uitroeptekens in die toch al exuberante en energieke stijl. De clandestiene relatie tussen Kena en Ziki is immers niet het enige probleem in de film: de christelijke priester preekt elke zondag het huwelijk, er is het klassenverschil tussen beide meiden, en ze ontmoeten elkaar net op het moment dat hun vaders het tegen elkaar opnemen in de plaatselijke verkiezingen. En dan is er nog de plaatselijke roddeltante Mama Atim die alles wat er gebeurt becommentarieert als een eenpersoons Grieks koor.

„Ik zou willen dat we ergens konden zijn waar dit allemaal echt is”, zegt Ziki op een gegeven moment tegen Kena. En als Kena die zin later tegen haar buddy Blacksta herhaalt en hij haar onbegrepen aankijkt, is het duidelijk dat dit sprookje niet kan duren. Het is moralistisch en tragisch, maar het hart van het verhaal is echt.