‘Natúúrlijk is de uitslag gemanipuleerd’

Verkiezingsprotest Indonesië Hoewel bewijs tot nu toe ontbreekt, houdt verliezend presidentskandidaat Prabowo Subianto vol dat de winst hem is ontstolen.

Bij de protesten tegen de dinsdag bekendgemaakte uitslag waren meer politieagenten aanwezig dan demonstranten. President Widodo won met bijna 17 miljoen stemmen verschil.
Bij de protesten tegen de dinsdag bekendgemaakte uitslag waren meer politieagenten aanwezig dan demonstranten. President Widodo won met bijna 17 miljoen stemmen verschil. Foto Goh Chai Hin/AFP

Uitgebrande auto’s, tientallen arrestaties en de politie die met traangas en rubberkogels relschoppers in bedwang probeert te houden. In de nacht van dinsdag op woensdag zijn in de Indonesische hoofdstad Jakarta demonstraties tegen de uitslag van de presidentsverkiezingen geëscaleerd. Zittend president Widodo won, hij kreeg 55,5 procent van de stemmen.

Woensdagmiddag, lokale tijd, was onduidelijk hoeveel doden er zijn gevallen. De gouverneur van Jakarta zei dat er zes dodelijke slachtoffers waren, alleen de politie kon dat nog niet bevestigen. Ook woensdag is het in het centrum van de stad onrustig. De politie riep burgers op om weg te blijven, maar de aantallen demonstranten zijn groter dan dinsdag.

Al sinds de verkiezingen half april plaatsvonden, keken de aanhangers van de verliezende kandidaat Prabowo Subianto uit naar deze woensdag, de dag dat de officiële uitslag zou komen. De politie en het leger waren op rellen voorbereid. Vanuit het hele land kwamen ze naar Jakarta, met enkele tienduizenden man sterk.

Verdeelde natie

Tot dinsdagavond laat ging het er vreedzaam aan toe. Bij zonsondergang, rond zessen ’s avonds, breken de mobiele brigade en de demonstranten samen het vasten van de ramadan. Helmen, wapenstokken en schermen liggen dan nog als kunstmatige grens tussen hen in. Later op de avond zal een groep het gebouw van de toezichthouder op de verkiezingen proberen binnen te dringen.

De demonstraties en de rellen maken duidelijk hoe de zittende president en zijn uitdager Prabowo in het land bij vlagen voor verdeeldheid zorgen. In 2014 won Widodo ook al van Prabowo, nu dus weer. En zijn voorsprong is groter dan toen. Vijf jaar geleden haalde Widodo als politieke nieuwkomer acht miljoen stemmen méér binnen, dit keer was het verschil bijna zeventien miljoen stemmen.

Desdy Jamal, een vrolijke vrouw met zwarte hoofddoek, is speciaal uit Sumatra naar Jakarta gevlogen om Prabowo te steunen. Ze vindt president Widodo „een gek” die staatsbedrijven in de uitverkoop doet aan China. En ja, natúúrlijk heeft Widodo de boel belazerd, zegt ze: „Hij heeft de kiescommissie naar zijn hand gezet. Instellingen van de overheid doen wat hij zegt.”

Lees meer over de politieke rivalen Prabowo en Widodo in een analyse voorafgaand aan de verkiezingen

Net als Jamal hebben de meeste aanhangers van Prabowo weinig goeds over Widodo te zeggen, en andersom. Terwijl de belangrijkste tegenstelling tussen de twee niet eens politiek van aard is. In de campagne wilden ze ongeveer dezelfde kant op met Indonesië. Hun achterban verschilt wel: Widodo kreeg steun van gematigde moslims, Prabowo van conservatievere Indonesiërs. Ook hun persoonlijkheden en stijl zijn compleet anders. Beide campagneteams buitten dat uit met negatieve berichten over de ander.

Verlies erkennen

Oud-generaal Prabowo – hij heeft een dubieus militair verleden – kan verbaal agressief overkomen. Tijdens toespraken verhief hij zijn stem en balde zijn vuist. In de campagne ging een video van hem rond waarin hij iemand vanuit de auto waarin hij werd rondgereden een tik op zijn handen geeft. Widodo heeft juist het imago van een subtiele, ingetogen Javaan. Een familieman die filmpjes online zet van zijn peuterkleinzoon.

‘Sterke man’ Prabowo laat het er niet bij zitten. Net als vijf jaar geleden stapt hij naar de rechter. Al lijkt hij, net als toen, weinig kans te maken, bij gebrek aan bewijs. Sommige analisten concluderen: Prabowo kan het als voormalig generaal kennelijk niet aan om zijn verlies te erkennen. Liever houdt hij een overwinningstoespraak die niet op feiten is gebaseerd, dan dat hij een ander moet feliciteren. Het presidentschap ambieert hij al jaren, in 2004 meldde hij zich voor het eerst als kandidaat.

Lees ook: Nepnieuws op bestelling in Indonesië

Deels ligt het aan het Indonesische kiesstelsel dat de twee mannen opnieuw alleen elkaar troffen. De kieswet bepaalt dat kandidaten steun moeten hebben van ten minste 20 procent van het zittende parlement. Geen van de partijen haalde dat in zijn eentje, dus coalitievorming was nodig. Dat vermindert automatisch het aantal mogelijke kandidaten.

Over vijf jaar is de strijd om het presidentschap hoe dan ook anders. Joko Widodo doet dan niet meer mee, een president mag maximaal twee periodes regeren. Algemene verwachting is dat ook Prabowo het niet nog eens zal proberen, tegen die tijd is hij 72 jaar.

Politieagenten rusten uit na een confrontatie met demonstranten in Jakarta. Foto Adek Berry/AFP

Veel Indonesiërs, vaak Widodo-stemmers, nemen Prabowo’s protesten niet zo serieus. Online gaan filmpjes rond met grappen over de ‘onafhankelijke peilingen’ die team-Prabowo gehouden zou hebben.

Een aanzienlijk deel van de inwoners heeft het gehad met het ondermijnen van de legitimiteit van de verkiezingen. Zoals een Indonesische mensenrechtenadvocaat op Twitter schrijft over de demonstraties, die Prabowo-aanhangers people power noemen: „De macht van het volk. Wat een onzin. Ik haat het hoe die term is gekaapt door een machtshongerige idioot die zijn verlies niet kan accepteren.”

Intussen proberen politie en leger in Jakarta de rust te herstellen. In sommige gebieden hebben ze de toegang tot sociale media geblokkeerd. De vraag is hoe breed de steun is voor het gewelddadige karakter van de demonstraties. Woensdag nam de politie een ambulance in beslag met stenen erin, plus enveloppen met contant geld. Dat kan betekenen dat de relschoppers betaald krijgen.

Dit artikel is op 22 mei om 10.45uur geactualiseerd.