Film over Mladic toont de barbarij en het antwoord van de beschaving

Zap The trial of Ratko Mladic maakt je kwaad en verdrietig maar dwingt vooral ook grote bewondering af voor de getuigen en de medewerkers van het tribunaal.

Ratko Mladic in The trial of Ratko Mladic (VPRO)
Ratko Mladic in The trial of Ratko Mladic (VPRO)

De man staat in het gras tussen de heuvels, achter hem zit een groepje mensen. Hij maakt een toeter van zijn handen en roept zijn zoon, die zich schuilhoudt in het bos. Met al het volume dat hij uit zijn longen kan persen, klinkt het: „Nermin, kom naar Ramo. Ik ben hier en alles is goed. De Serviërs zijn hier.” Alles was niet goed, verre van dat. Ramo werd vermoord, Nermin werd vermoord, nog zevenduizend mensen werden vermoord.

De hartverscheurende beelden van de onder soldatendwang roepende Ramo Osmanovic behoren tot de bekendste van de massamoord in Srebrenica in 1995. Het verhaal speelt een belangrijke rol in de maandag door de VPRO uitgezonden documentaire The trial of Ratko Mladic van Robert Miller en Henry Singer. Zij volgden vijf jaar lang het proces tegen de eind 2017 tot levenslang veroordeelde legerleider van de Bosnische Serviërs.

Het komt niet vaak voor dat de publieke omroep een documentaire van anderhalf uur op prime-time programmeert, maar in dit geval mogen we ons er gelukkig mee prijzen. The trial of Ratko Mladic maakt je kwaad en verdrietig om de misdaden die er het hart van vormen, maar dwingt vooral ook grote bewondering af voor de getuigen en de talloze medewerkers van het tribunaal. Er is zelfs oog voor de onderliggende partij: het kleine groepje mannen dat – met veel minder middelen dan de aanklagers – vergeefs probeert de onschuld van de hun held Mladic aan te tonen.

De makers reisden naar Mladic’ geboortedorp en horen hoe hij kon hooien als de beste en daarmee zijn schoonvader ervan overtuigde dat hij een goede echtgenoot zou zijn. Ter plaatse wordt de generaal als een held vereerd. Wat niet betekent dat de verdediging makkelijk getuigen kan vinden.

Het is ondenkbaar dat Mladic iets te maken had met de massamoord in Prijedor, zegt een oude strijdmakker. Maar hij piekert er niet over om dat in Den Haag te herhalen. Lichamelijke klachten, zegt de man, terwijl de glaasjes huisgestookte drank nog eens worden volgeschonken. „We hebben veel goede gesprekken, maar geen getuigen”, verzucht Mladic’ advocaat later.

De menselijke blik op de verdediging van Mladic geeft de film een extra dimensie, juist omdat de monsterlijke daden van de man geen moment worden verdoezeld. Miller en Singer vertellen het verhaal van de gruwelen van de oorlog, maar vooral hoe mensen van het tribunaal proberen het verleden recht te doen. Door zorgvuldige en geduldige juridische reconstructie en door uiteindelijk recht te spreken – het antwoord van beschaving op barbarij.

De actie van de film voltrekt zich evenzeer in de Haagse kantoorwerkelijkheid als op de plaatsen waar de misdaad diepe sporen heeft getrokken. We zien Saliha Osmanovic, Ramo’s weduwe, die in haar huis foto’s van haar dode man en zoons laat zien. En later getuigt ze standvastig over de aanwezigheid van Mladic bij de massamoord. Bij die getuigenis zien we de doorgaans stoïcijnse verdachte even slikken.

Nare beelden komen uit Tomasica, waar toen het proces al aan de gang was, een groot massagraf werd ontdekt. Eindeloos zijn de onderzoekers aan het werk tussen de botten en andere resten om bewijzen voor de executie van burgers te verzamelen – eerst in besneeuwde velden, later in een reusachtige loods vol stoffelijke resten.

De tijd staat daar even stil als een vrouw zich meldt die 22 jaar naar haar vader en oom heeft gezocht. Even later wordt een verzameling botten voor haar neergelegd, waar ze bij knielt. Ernaast worden de kleren uitgespreid. De onderzoeker tilt een grijze trui op en wijst de kogelgaten aan.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.