Als speler Mchitarjan niet naar Azerbeidzjan durft, waarom is dan de finale daar?

Finale Europa League De Armeense aanvaller Henrik Mchitarjan gaat uit voorzorg niet met zijn club Arsenal mee naar de finale in Baku omdat hij zich daar niet veilig voelt. Een finale in Azerbeidzjan, moet de Europese voetbalbond UEFA dat willen?

Henrik Mchitarjan (rechts) tijdens een training met Arsenal in Hertfordshire.
Henrik Mchitarjan (rechts) tijdens een training met Arsenal in Hertfordshire. Foto Tim Goode/PA Wire

Dat de finale niet naar Istanbul ging, vond de baas van Arsenal geen bezwaar. Het was september 2017 en net als de andere leden van het UEFA Executive Committee stemde Ivan Gazidis ermee in om de Europa League-finale van 2019 toe te wijzen aan Baku. Hij had die dag vragen kunnen stellen binnen het hoogste besluitorgaan in het Europese voetbal. Volgens ingewijden bij de UEFA deed hij dat niet.

Is dat relevant? Ja, toch wel. Omdat uitgerekend Arsenal twee jaar later hinder ondervindt van de toewijzing aan Baku, als gevolg van een geopolitieke kwestie rond de Armeense aanvaller Henrik Mchitarjan.

Dinsdag maakte de club bekend dat Mchitarjan volgende week niet naar Baku afreist voor de Europa League-finale tegen Chelsea. Hoe spijtig hij het ook vindt, de speler vreest voor zijn veiligheid als hij voet aan de grond zet in een land waarmee de Armeniërs al een eeuw op gespannen voet leven. Tussen de buurlanden woedt een conflict over de provincie Nagorno-Karabach dat in 2016 nog aan minstens tweehonderd burgers het leven heeft gekost.

„Ik geef toe dat het me pijn doet om deze wedstrijd te missen”, verklaarde Mchitarjan op de website van Arsenal. „Zo vaak speel je geen Europese finale.”

Lees ook het nieuwsbericht: Mchitarjan mist finale Europa League om veiligheid

De deelname van Mchitarjan stond meteen ter discussie toen Arsenal twee weken geleden de finale haalde. Al eerder had de Armeniër een duel in Azerbeidzjan laten schieten met zijn toenmalige club Borussia Dortmund. Armeense atleten die zich in 2015 kwalificeerden voor de Europese Spelen in Baku kregen bij uitzondering een visum, maar werden vijandig bejegend bij de openingsceremonie. Al die spanningen zitten Mchitarjan hoog.

Verontwaardiging groot

De verontwaardiging over zijn besluit is groot in de voetbalwereld. Hoe kan het anno 2019 dat een voetballer verstek moet laten gaan bij mogelijk de belangrijkste wedstrijd uit zijn leven? Wéér de UEFA, wéér Baku. Onlangs was er immers ook gedoe rond de ticketverdeling. Vanwege krapte op het Heydar Alijev International Airport kon de UEFA slechts zesduizend tickets per finalist toewijzen, nog geen twintig procent van de 68.700 toeschouwers die in het stadion passen. De Engelse clubs waren beduusd. Are you kidding?

Wat heeft de UEFA bewogen om de finale, één van de meest prestigieuze wedstrijden van het seizoen, te organiseren in een land met een curieuze reputatie? Gebrekkige mensenrechten, de minste persvrijheid van Europa (volgens de onafhankelijke organisatie Reporters without borders) en een staatshoofd dat geen genade heeft voor activisten. Moet de Europese voetbalbond dat willen?

Lange tijd werden finales via een ondoorzichtig proces verdeeld. Welke afwegingen het Executive Committee van de UEFA daarbij maakte, wist niemand. Dikwijls betrof het een politiek spel van gunsten en wedergunsten. Zo wilde Kiev per se de Champions League-finale van 2018, vlak voor het grote WK-feest van buurland Rusland. Michel Platini, toen nog UEFA-president, gunde zijn Oekraïense vicevoorzitter Grigoriy Surkis dat feestje wel.

Nadat Platini voor het leven werd geschorst, wilde zijn opvolger Aleksander Ceferin het anders aanpakken. Via bidbooks poogde hij de toewijzingsprocedure te depolitiseren. Voor veel steden blijkt dat een drempel te zijn. In Ceferins eerste jaar bleken alleen Baku en Istanbul geïnteresseerd om de Europa League-finale te organiseren. Sevilla viel af omdat de Champions League-finale al naar Madrid ging.

Waarom Baku en niet Istanbul? Omdat Baku bijvoorbeeld nooit de eindstrijd van de Champions League zal krijgen. Te afgelegen, niet bereikbaar genoeg. Tegelijk wil de UEFA wél een bond van alle 55 aangesloten lidstaten zijn. Ook aan de buitengrenzen van het continent hebben landen recht op de prestige en de vreugde van een finale. Voetbal als een feest voor iedereen, gevrijwaard van politieke en religieuze spanningen. De Europa League paste in die visie perfect bij Baku.

Dat nu toch één speler niet op dat feest kan komen, zou een kwestie van overmacht zijn. Als niet Arsenal-Chelsea maar Valencia-Eintracht Frankfurt (de twee verliezers in de halve eindstrijd) de finale was geweest, was er dan ook verontwaardiging geweest? Daarbij constateert de UEFA dat Mchitarjan er zelf voor gekozen om niet naar Baku te reizen, ondanks het feit dat de Azerbeidjaanse voetbalfederatie heeft gezegd dat hij welkom is.

Juist nu president Ilham Alijev gezichtsverlies kan lijden tegenover heel Europa, is de ervaring bij de UEFA, zal zijn regime er alles aan doen om te zorgen dat het evenement ordelijk verloopt. Zoals eerder bij de Europese Spelen, het Songfestival en de jaarlijkse Grand Prix.

Saillant is dat de zus van Mchitarjan bij de UEFA werkt. En dat het vliegveld te klein is, daar hebben de leden van het Executive Committee zich in 2017 bij neergelegd. Ook de directeur van Arsenal, Ivan Gazidis, die tegenwoordig bij AC Milan werkt.