Wie Roemenië wil verlaten, komt niet zomaar langs deze burgemeester

Krimp in Oost-Europa Door vrij verkeer van personen dreigen sommige Europese regio’s leeg te lopen. Dit is hoe één Roemeense burgemeester weerstand biedt.

Ciugud heeft nationale faam gekregen als hét dorp waar de neergang van het platteland is doorbroken.
Ciugud heeft nationale faam gekregen als hét dorp waar de neergang van het platteland is doorbroken. Foto’s gemeente Ciugud

Direct na zijn eindexamen pakte Sergiu Avram zijn spullen en voegde hij zich in de stroom Roemenen die elk jaar westwaarts trekt. „Hier was nauwelijks werk en de salarissen zijn daar zoveel hoger. Er was geen enkele reden niet te vertrekken”, zegt hij over zijn geboortedorp Ciugud. In velden bij het Duitse Ravensburg plukte Avram vijf jaar lang „aardbeien, frambozen, blauwe bessen en aalbessen”.

Daarna kwam hij terug, trouwde met Maria en hoopte in Roemenië een toekomst op te bouwen. Maar terwijl de economie groeide en de werkloosheid daalde, kon hij geen vast werk vinden. „Ik scharrelde van baantje naar baantje, zonder goed inkomen. Dus toen een vriend zei: ga je weer mee naar Duitsland, kon ik eigenlijk niet weigeren.”

Die economische logica geldt voor veel Roemenen. In de laatste dertig jaar is de bevolking met eenvijfde gekrompen, van 23,5 naar ruim 19 miljoen inwoners. De meesten vertrokken nadat Roemenië in 2007 EU-lid werd. Intussen wonen officieel 3,4 miljoen Roemenen in de andere 27 lidstaten, vooral in Italië en Spanje: de grootste diaspora binnen de unie.

Eerst gingen degenen die, zoals Avram in 2008, tijdelijk zwaar werk gingen doen voor een beter inkomen. In toenemende mate verdwijnen nu de hogeropgeleiden: studenten, IT-specialisten en vooral artsen. Voor hen is niet alleen geld een reden om te gaan, maar ook de endemische corruptie, slechte infrastructuur, zorg en onderwijs en het politieke klimaat. Het gebrek aan perspectief dat de toekomst in Roemenië beter zal zijn. Deze middenklasse is ook minder geneigd terug te keren, wat de brain drain permanent maakt.

Migratie binnen EU

Wie in Roemenië zorgen uit over migratie, heeft het vrijwel nooit over oorlogsvluchtelingen, moslims of asielquota, maar over landgenoten die hun biezen pakken. Roemenië heeft, in tegenstelling tot andere Oost-Europese landen, bij de Europese verkiezingen deze week geen noemenswaardige populistische partij die met anti-immigratieretoriek stemmen weet te trekken. Emigratie is daarentegen zo’n groot thema dat de minister van Financiën recent het vrije verkeer van personen binnen de EU ter discussie stelde in een poging de leegloop te stuiten. Het kwam Eugen Teodorovici op veel kritiek te staan. De maatregel zou niet alleen de vrijheid van Roemenen beperken, maar ook de inkomsten van achterblijvers die afhankelijk zijn van geld dat familieleden opsturen uit het buitenland.

Over leegloop in Europa:

Er zijn regionale verschillen. Daar waar mijnen en fabrieken gesloten zijn of de landbouw geen werk meer biedt, is de ontvolking het hardst gegaan. In het arme oosten en zuiden van het land ontrafelt de sociale cohesie omdat een hele generatie van werkzame mensen is vertrokken, vaak hun kinderen – bijgenaamd ‘EU-wezen’ – bij grootouders achterlatend. In het welvarender Transsylvanië vertrekken juist gezinnen. De exodus treft vooral het platteland. Steden als Cluj, Timisoara en vooral Boekarest barsten uit hun voegen. Tegelijkertijd verdwijnen elk jaar dertien dorpen van de kaart omdat de laatste bewoner is vertrokken of overleden.

Sergiu Avram ging na terugkeer uit Duitsland in de stad wonen, maar om opnieuw te emigreren had hij de handtekening nodig van de burgemeester van de gemeente waar hij nog stond ingeschreven. En dat was uitgerekend die ene burgemeester die dapper weerstand biedt tegen de ontvolking van zijn streek. „Ik kan ze natuurlijk niet verbieden te vertrekken”, vertelt Gheorghe Damian (51) in zijn gemeentehuis. „Maar ik ga met iedereen die in het buitenland wil gaan werken in gesprek. Zou je dat nou wel doen? Het is beter voor je gezin als je blijft. Roemenië heeft mensen zoals jij nodig. Kan ik je ergens mee helpen om je te overtuigen dat je toekomst hier in Ciugud is?”

Dat lukt zelden, erkent de burgemeester. „Ik heb elk jaar zeventig van die gesprekken. Tot nu toe heb ik vier keer iemand kunnen ompraten.” Eén van hen is Avram. Na lang twijfelen zag hij niet alleen van zijn Duitse plannen af, hij besloot zelfs terug te verhuizen naar Ciugud. In de keuken van zijn nieuwe huis knuffelt Avram (29) zijn dochtertje Antonia van achttien maanden voordat hij, op gympen en in Adidas-trainingsjasje, naar zijn werk gaat. „Als ik was vertrokken, weet ik niet of het met het gezin wel gelukt was”, zegt hij. Naast emigratie is ook een laag geboortecijfer een reden dat de Roemeense bevolking krimpt.

Door toedoen van burgemeester Damian kreeg Ciugud nationale faam als hét dorp dat de trend van de neergang doorbreekt. Toen hij twintig jaar geleden de politiek inging was zijn dochter één van de weinige kinderen in het dorp. Sindsdien is het dorp gegroeid, van 2.600 naar 3.200 inwoners, omdat hij zich niet richtte op het behagen van de oudere bewoners, maar op het aantrekken van jonge gezinnen en ondernemers. Dat lukte met ogenschijnlijk kleine dingen als gratis wifi, een kinderdagverblijf en het behoud van de regionale buslijn. En met grote projecten zoals koeien- en schaapherders van de gemeentelijke weidegrond verjagen om een 30 hectare groot bedrijventerrein te ontwikkelen „waarmee duizend banen zijn geschapen”. En ten slotte: een ploeg van twaalf medewerkers aannemen die niets anders doet dan fondsen voor regionale ontwikkeling lospeuteren in Brussel.

Damian vertelt trots dat hij zo 30 miljoen euro aan EU-geld kon investeren in infrastructuur en groene energie. In de wegen tussen de velden waar koolzaad bloeit zitten geen kuilen en gaten. Huizen hebben een uniforme, sobere stijl, want de burgemeester heeft verordend dat het dorp geen eclectisch zooitje zelfgebouwde huizen mag worden „zoals de rest van het land”. Een centrale voor wind- en zonne-energie is in aanbouw. En hij wil een sportstadion bouwen.

Maar de belangrijkste reden dat Ciugud een uitzondering vormt, zegt Damian, is „betrouwbaarheid”. Door direct met EU-instanties samen te werken is hij „niet afhankelijk van de grillen van de landelijke overheid en politiek, die zelden hun afspraken met burgers nakomen”. Dit is volgens hem naast geld de hoofdoorzaak dat Roemenen hun land verlaten.

Zijn succes bracht Damian op ramkoers met zijn partij, de linkse, reactionaire PSD die sinds de val van het communisme bijna onafgebroken regeert. Eerst werd hem door partijleider Liviu Dragnea gevraagd staatssecretaris of senator te worden, zegt hij. „Ik zei hem liever een adelaar in Ciugud te zijn dan een schaap in Boekarest.” Vorig jaar werd hij, „waarschijnlijk uit jaloezie”, uit de partij gezet.

Dat geeft hem de vrijheid kritisch te zijn op de partij die hij decennia als zijn familie beschouwde. „Zowel ons binnenlands als ons buitenlands beleid is op dit moment catastrofaal.”

Die mening deelt Dolha Adela Petruta (36), die na elf jaar studeren en werken in Chicago besloot haar twee kinderen in Roemenië op te voeden en Ciugud als nieuwe woonplaats koos. „Veel van mijn vrienden die zijn vertrokken zijn niet van plan ooit nog terug te komen. Ze willen niet verdrinken in de corruptie en bureaucratie of terechtkomen in een dramatisch slecht ziekenhuis, omdat alle goede dokters Roemenië ook hebben verlaten.” Wat de burgemeester van Ciugud hier heeft neergezet, is indrukwekkend, zegt ze. Maar uiteindelijk wordt het leegbloeden van Roemenië pas gestelpt als er ook op nationaal niveau capabele politici zitten die drastische maatregelen nemen. „Dit probleem los je niet op met een bedrijventerrein of een kinderdagverblijf.”

Het landsbestuur zit in een vicieuze cirkel, zeggen experts. Jonge mensen interesseren zich weinig voor de politiek, vaak omdat ze hun blik gericht hebben op het buitenland. De ouderen die overblijven stemmen op een partij die vooral achteruitkijkt. Die kiest om de achterban te behagen voor het verhogen van pensioenen in plaats van investeringen. Daarom vertrekken er weer meer jonge mensen, waardoor de regeringspartij haar macht behoudt.

Sergiu Avram (links) liet zich door burgemeester Gheorghe Damian overtuigen om in Ciugud te blijven wonen. Hij heeft er nu een gezin gesticht. Foto Emilie van Outeren

Golfbaan

Na het interview kruipt de burgemeester, casual gekleed in een jasje, maar zonder das, achter het stuur van de elektrische auto die alle gemeenteambtenaren kunnen gebruiken voor afspraken buiten de deur. Hij scheurt met tachtig kilometer per uur door Ciugud en de omliggende dorpen om de bedrijvigheid te laten zien. Van de boomgaard die hij aanlegde tot de golfclub die voor deze plek in de heuvels van Transsylvanië koos. Daar wordt hij herkend en voorgesteld aan een vijftal corpulente mannen uit Boekarest die op het terras sigaren staan te roken. Ze complimenteren hem: „Dit is één van misschien drie plekken in Roemenië waar het bestuur functioneert en politici de juiste dingen doen.”

Terug in de auto zegt Damian dat die opmerking hem „eerder verdrietig dan trots” maakt. „Het is geen wedstrijd tussen hier en andere Roemeense dorpen. Ik zou willen dat ze allemaal floreren.”

Correctie (26 mei 2019): In een eerdere versie van dit artikel werd de naam Sergiu Avrem genoemd. Dit klopt niet, de juiste naam is Sergiu Avram. Hierboven is dat aangepast.