Turken zijn pro-Erdogan media beu - en buitenlandse media springen in dat gat

Nieuws in Turkije Tot ongenoegen van de Turkse overheid, vergroten buitenlandse media hun bereik onder Turkse kijkers en lezers. Dat is goed nieuws voor de persvrijheid.

Links een beeld van het nieuwe YouTube-kanaal ‘+90’ van de vier westerse wereldomroepen. Rechts president Erdogan op de Turkse tv-zender TRT.
Links een beeld van het nieuwe YouTube-kanaal ‘+90’ van de vier westerse wereldomroepen. Rechts president Erdogan op de Turkse tv-zender TRT.

Turkije heeft eigenlijk nog maar twee grote nieuwszenders die sympathie hebben voor de oppositie: FOX en HalkTV. De rest is op de hand van de AK-partij van president Erdogan. Zowel de particuliere kanalen als de staatszender TRT zijn geneigd om ieder woord van Erdogans toespraken uit te zenden, inclusief de begroeting en het afscheid, terwijl toespraken van de oppositie worden genegeerd of bruut worden onderbroken om naar de reclame te gaan.

Tijdens de campagne voor de lokale verkiezingen van 31 maart werd Kemal Kilicdaroglu, leider van de seculiere oppositiepartij CHP, geïnterviewd door Buket Aydin van de zender Kanal D. Toen Kilicdaroglu zei dat de oppositie alle grote steden zou winnen – hij noemde Istanbul, Ankara, Izmir, Bursa, Adana en Mersin – lachte Aydin hem vierkant uit. Maar dat is precies wat is gebeurd, op Bursa na. Haar respectloze optreden kreeg woedende reacties.

Het gebrek aan onafhankelijke berichtgeving jaagt kijkers weg. Uit cijfers blijkt dat regeringsgezinde nieuwszenders slecht bekeken worden. De best bekeken programma’s in maart waren bijna allemaal nieuwsshows van FOX.

Daarnaast wijkt een groeiend aantal kijkers uit naar buitenlandse media met berichtgeving in het Turks. Neem het Russische Sputnik Türkiye, dat op Twitter al 741.000 volgers heeft, en de website BBC Türkçe die 2,5 miljoen unieke bezoekers per week trekt.

YouTube-kanaal

Twee weken geleden bleek dat ook andere westerse media initiatieven ontplooien in Turkije. Deutsche Welle, BBC, Voice of America en France24 lanceerden een nieuw journalistiek YouTube-kanaal voor Turken binnen en buiten Turkije: +90. De vier zenders gaan videomateriaal leveren voor het kanaal – in het Turks. Dat richt zich niet zozeer op nieuws, maar krijgt een breed aanbod aan sociaal-politieke verhalen, achtergronden en interviews.

„We willen ons YouTube-kanaal gebruiken om kijkers geloofwaardige informatie te bieden, die hen helpt om een eigen mening te vormen”, zei Peter Limbourg, de directeur van Deutsche Welle (DW), bij de lancering in Istanbul. „Dit is een werkelijk unieke samenwerking van mondiale media om Turks-sprekende inhoud te leveren voor een publiek dat geïnteresseerd is in internationale politiek, economie en handel, wetenschap en cultuur.”

DW wil zijn bereik in Turkije vergroten. „Samenwerking met andere grote internationale media lag voor de hand”, zegt Erkan Arikan, hoofd van de Turkstalige afdeling van Deutsche Welle. De Duitse wereldomroep heeft de leiding over het project. „We delen de overtuiging dat het belangrijk is een kanaal te openen voor informatie en dialoog met Turken gezien de algehele situatie van de media in Turkije.”

Het Duitse parlement heeft geld vrijgemaakt voor het project. Een volwaardige zender was niet haalbaar, dus werd het een YouTube-kanaal, dat het voordeel heeft dat Turkse jongeren – een groot deel van de bevolking – worden bereikt. „DW heeft momenteel acht verslaggevers voor +90”, zegt Arikan. „De andere media zullen ook journalisten vrijmaken voor verhalen. DW selecteert de onderwerpen, de vormgeving wordt gedaan op de hoofdkantoren van de internationale zenders.”

Voor de BBC was het YouTube-kanaal een logische stap. „We wilden al enige tijd het bereik van BBC Türkçe vergroten”, zegt Jamie Angus, die verantwoordelijk is voor de Turkse tak van de Britse zender. „BBC Türkçe bestaat al tachtig jaar. We hadden eerst ook een dagelijks radio- en tv-programma op de Turkse zender NTV, maar dat is stopgezet. Na de Gezi-protesten in 2013 werd NTV bezorgd over onze berichtgeving.” Tijdens Gezi werd de BBC beschuldigd van spionage.

Saoedische initiatieven

Het YouTube-kanaal is niet het enige recente buitenlandse initiatief in de Turkse media. De Saoedische Onderzoeks- en Marketing Groep (SRMG), de grootste uitgever van het Midden-Oosten, kocht vorig jaar de Brits-Amerikaanse uitgever The Independent en lanceerde in april een Turkstalige website van The Independent. Independent Türkçe gaat vertaalde kopij uit de Britse krant publiceren, aangevuld met artikelen van SRMG-journalisten in Londen, Islamabad, Istanbul, en New York.

Waar het YouTube-kanaal is geboren uit journalistieke zorgen, spelen bij The Independent ook politieke motieven mee. Saoedi-Arabië is in een machtsstrijd verwikkeld met Turkije omdat het de Moslimbroederschap steunt. De nieuwe chef van The Independent Türkçe steunt de Saoedische kroonprins. Hij ontkent de beschuldigingen dat de kroonprins betrokken was bij de moord op de Saoedische journalist Jamal Khashoggi op het Saoedische consulaat in Istanbul.

Reporters Without Borders vreest dat de regering zal proberen om de nieuwe initiatieven aan banden te leggen

Desondanks worden de buitenlandse initiatieven toegejuicht door organisaties die zich inzetten voor de vrije pers. „Ze kunnen de dominante positie van de regering in de media doorbreken”, zegt Erol Önderoglu, voorzitter van Reporters Without Borders Turkije. „Ik ben wel bezorgd dat Turken de politieke doeleinden van sommige buitenlandse media niet begrijpen. Toch is het een positieve ontwikkeling omdat het bijdraagt aan het pluralisme.”

De regering ziet de komst van buitenlandse spelers op de Turkse mediamarkt als een bedreiging van haar dominante positie. Naar aanleiding van het nieuws over het YouTube-kanaal van Deutsche Welle, publiceerde de regeringsgezinde krant Yeni Safak een commentaar onder de kop: „Vierzijdige media-operatie om Turkije te belegeren krijgt momentum”. Daarin wordt het initiatief op één lijn gesteld met de Gezi-protesten in 2013 tegen het bewind van Erdogan.

Ook trekt de krant een vergelijking met een ander recent buitenlands media-initiatief: Ahval. Deze nieuwssite werd in 2017 gelanceerd met geld van de Verenigde Arabische Emiraten, dat in de strijd met Turkije aan de kant van Saoedi-Arabië staat. De hoofdredacteur van Ahval is Yavuz Baydar, die door Turkije wordt beschouwd als een voortvluchtige gülenist die betrokken was bij de mislukte coup in 2016. De site van Ahval is geblokkeerd in Turkije.

Ben je voor of tegen ons?

„Deze regering behandelt de media niet vanuit democratische waarden”, zegt Önderoglu (Reporters Without Borders). „Het gaat erom: ben je voor of tegen ons? Bijna alle grote media zijn de laatste jaren in handen gekomen van Erdogans zakenvrienden. Daarnaast worden linkse, seculiere en pro-Koerdische media gesloten en worden hun journalisten opgepakt. Het doel is politieke consolidatie. De regering gebruikt de media om haar islamitische en nationalistische ideologie uit te dragen.”

De regering verstevigde vorig jaar ook zijn greep op Dogan Media en de krant Cumhuriyet, de twee laatste bastions van min of meer onafhankelijke journalistiek in Turkije. Cumhuriyet kreeg onder druk van rechtszaken een nieuw bestuur. En Dogan Media werd voor 800 miljoen euro overgenomen door Demirören Holding. Turkse media melden dat het bedrijf van Erdogans zakenvriend de koop heeft betaald met een gunstige lening van de staatsbank Ziraat.

Dogan Media was het vlaggeschip van de seculiere journalistiek, totdat het bedrijf in 2009 een belastingaanslag van bijna 3 miljard euro kreeg, die alom werd gezien als politiek gemotiveerd. Het bedrijf zag zich gedwongen enkele prominente titels te verkopen, anderen te sluiten, en zijn berichtgeving aan te passen na herhaaldelijke conflicten met Erdogan. De verkoop van Dogan Media aan Demirören werd dan ook gezien als het einde van een tijdperk.

Önderoglu ziet een „grote geloofwaardigheidscrisis” in de Turkse media. „Onze patriottische media hebben niets met echte journalistiek te maken. Kritische onderzoeksverhalen, politieke analyses en columns worden al snel gezien als het werk van buitenlandse spionnen, die Turkije in diskrediet willen brengen. Dit lees en zie je geregeld in de krant en op televisie. Hierdoor verliezen mensen hun vertrouwen in de beroepsgroep.”

Aan banden leggen

Önderoglu put hoop uit de recente buitenlandse initiatieven. „Het is belangrijk om te laten zien: dit is echte journalistiek. Dit hadden Turken nog nooit nodig. Maar tijdens de laatste drie verkiezingen zag je dat grote media veel problemen waar burgers mee kampen volledig negeerden, zoals de financiële crisis. Er zijn zoveel taboes voor de Turkse media. Internationale media hebben daar minder last van. Ze kunnen burgers helpen om de problemen van Turkije te begrijpen.”

Wel vreest Önderoglu dat de regering zal proberen om de nieuwe initiatieven aan banden te leggen. Hij wijst op een vorig jaar ingevoerde wet die de Opperste Raad voor Radio en Televisie (RTÜK) de bevoegdheid geeft om een breed scala aan nieuws- en entertainmentsites te reguleren. „Dit geeft RTÜK nieuwe mogelijkheden om de toegang tot content te verbieden of hele websites te blokkeren”, zegt Önderoglu. „Ik zie de wet als een voorbereiding om de vele nieuwe online media-initiatieven te beknotten.”

Correctie (21 mei 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de de website BBC Türkçe „2,5 unieke bezoekers per week trekt”. Bedoeld werd: 2,5 miljoen unieke bezoekers per week. Dat is hierboven aangepast.