Online onverslaanbaar: de propagandamachine van Salvini

Europese verkiezingen Geen politicus in Italië, en misschien wel geen politicus in Europa, maakt zo strategisch gebruik van sociale media als Matteo Salvini van de partij Lega.

De Italiaanse vicepremier Matteo Salvini begroet fans in Milaan.
De Italiaanse vicepremier Matteo Salvini begroet fans in Milaan. Foto Miguel Medina / AFP

La Bestia. Het beest. Dat is misschien wel de belangrijkste verklaring waarom de Italiaanse vicepremier Matteo Salvini met anti-migratiepartij Lega afstevent op enorme winst bij de Europese verkiezingen. ‘La Bestia’ is de bijnaam voor zijn propagandamachine op sociale media waarmee hij traditionele media als tv, krant en radio aanvult én vervangt. Zo kan hij zijn boodschap ongefilterd verspreiden en lukt het hem ook om de politieke agenda te bepalen. Online is hij voortdurend in gesprek met zijn aanhangers.

Salvini bombardeert zijn volgers op Twitter, Facebook en Instagram met berichten, filmpjes en foto’s. Een potpourri van politiek en persoonlijk commentaar. Hij vertelt wat hij eet, brengt interviews onder de aandacht, prijst acties van de politie tegen illegale immigranten, deelt foto’s in zwembroek, zegt goeiemorgen en welterusten, valt linkse politici aan, roept op te komen luisteren als hij ergens spreekt en laat zich fotograferen in het uniform van speciale korpsen.

Iedere dag zijn er tientallen van die berichten. Rond acht uur maandagmorgen twittert hij: „Ik wens jullie een goede week, vrienden. […] En op 26 mei wiiiiiiinnen we!” Drie uur later zijn daar twintig tweets achteraan gestuurd: over migratie, dierenmishandeling, begrotingspolitiek, christelijke wortels en belastingverlaging. Op Facebook is het in die drie uur iets rustiger, met vijf posts, onder andere over elektronische sigaretten en oplichting van bejaarden.

Hart en onderbuik

Geen politicus in Italië, en misschien wel geen politicus in Europa, maakt zo strategisch gebruik van sociale media en heeft zo’n bereik. Op Facebook 3,6 miljoen volgers, 1,4 miljoen op Instagram en 1,1 miljoen op Twitter. Bij deze propagandamachine horen ook nog tientallen accounts, waaronder een aantal bots, waarmee deze tweets en posts verder worden verspreid.

Het is een mix van migratie en nutella, van een simpele pasta en Europese bureaucratie, van criminelen en bijzondere lokale kazen. Als dagsluiting is er vaak een mooie zonsondergang of een grappig filmpje: vrijdag een filmpje van vier beren die de weg oversteken bij een wildpark.

De naam ‘La Bestia’ en het systeem erachter zijn bedacht door Luca Morisi, een webconsultant die sinds 2013 voor Salvini werkt, het jaar dat deze de leiding van de partij overnam. Een jaar later werd partijkrant La Padania opgedoekt en in 2016 werden de frequenties van partijzender Radio Padania, waar Salvini in de jaren negentig furore maakte, verkocht. Salvini zette vrijwel al zijn kaarten op sociale media. Onder regie van Morisi, die zich op Twitter omschrijft als „digitaal filosoof en social-megafoon”, is dat een effectieve machine geworden voor propaganda, maar ook om te analyseren welke thema’s en welke toon aanslaan. „Facebook is geen stortplaats voor persberichten, zoals veel politici het gebruiken”, zei Morisi eens toen hij voor Salvini begon. „Het is heel veel meer, als je weet hoe.”

Veel van dit soort tweets en posts zijn ironisch van toon. Critici worden royaal geciteerd en krijgen dan vaak een virtuele aai over de bol, zo van: ‘Ach, ze hebben het nog niet begrepen.’ Maar in de commentaren eronder verdwijnt iedere ironie. Salvini kan zo zeggen dat hij niet degene is die haatzaait. Maar hij zet wel de deur open. Hetzelfde geldt voor uitlatingen, soms bijna in code, die bedoeld zijn om neo-fascistische aanhangers te lokken.

Onderzoeksbureau Eikon onderzocht zijn communicatiestrategie. Sleutelwoorden: Italië, veiligheid, immigratie, illegalen, (Brusselse) bureaucratie. Salvini richt zich op hart en onderbuik. Zijn interactie op sociale media is zelfs effectiever dan die van de Vijfsterrenbeweging, die in hun geboorteakte het geloof in digitale democratie hebben staan. Salvini overtroeft hen volledig, zoals hij volgens peilingen ook zondag zal doen, als in Italië wordt gestemd. Vijf jaar geleden behaalde de Lega 6,2 procent, bij de landelijke verkiezingen vorig jaar 17,3 procent. En nu voorspellen peilingen dat hij boven de 30 procent uitkomt. Het ‘beest’ is los.