Onderzoek naar etnisch profileren door Belastingdienst

De Belastingdienst heeft informatie over de nationaliteit van toeslagaanvragers. De Autoriteit Persoonsgegevens onderzoekt of deze informatie wordt gebruikt voor etnisch profileren.

Kantoor van de Belastingdienst in Den Haag.
Kantoor van de Belastingdienst in Den Haag. Foto Bart Maat/ANP

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) onderzoekt of de Belastingdienst discrimineert bij het opsporen van fraude bij onder andere kinderopvangtoeslag. Dat blijkt maandag uit onderzoek van dagblad Trouw en RTL Nieuws. De AP doet het onderzoek naar aanleiding van meldingen.

De Belastingdienst heeft van toeslagaanvragers informatie over het Nederlanderschap of niet-Nederlanderschap, en informatie over de (tweede) nationaliteit van personen van voor 2016. Onder de nieuwe privacywet AVG is het sinds 2018 echter verboden om gegevens over ras of etniciteit te verwerken. Aanleiding voor het onderzoek zijn klachten. Onder meer een kinderdagverblijf in Almere trok aan de bel toen alleen niet-Nederlandse ouders te maken kregen met stopzetting van toeslagen.

„De stap naar etnisch profileren en discriminatie is snel gemaakt. Dat is waarom de drempel voor het vastleggen van gegevens over nationaliteit en achtergrond zo hoog ligt. Maar we onderzoeken alles nu nog. We onderzoeken nog of die gegevens daarvoor zijn gebruikt”, zegt een woordvoerder van de AP. Wanneer dit onderzoek voltooid is, zegt de AP niet.

Onderdeel van basisregistratie

De Belastingdienst zegt inderdaad de gegevens over Nederlanderschap of niet-Nederlanderschap te gebruiken in de zogeheten automatische risicoselectie voor fraude. „Maar er zijn tientallen indicatoren”, zegt een woordvoerder tegen NRC. „Als er meerdere indicatoren zijn die opvallen, kan dat leiden tot een ‘uitworp’. Maar de behandelaar weet dan niet waarom dat zo is”.

Een ander soort misbruik dat de Belastingdienst probeert op te sporen, is georganiseerde fraude - zoals fraude door een tussenpersoon of gastouder. De Belastingdienst stelt in een reactie dat de informatie over de (tweede) nationaliteit van ouders of tussenpersoon bij dit onderzoek niet wordt gebruikt, maar dat de gegevens wel in de Basisregistratie Personen (BRP) zitten. „Bij de controle wordt gebruikgemaakt van gegevens die we halen uit de BRP. Daar stond tot 2015 ook de tweede nationaliteit in.” Over de oude gegevens beschikt de Belastingdienst nog steeds, maar in de nieuwere databases is nationaliteit niet meer opgenomen, schrijft de Belastingdienst.

Sinds 2014 wordt bij Nederlanderschap een tweede nationaliteit niet meer opgenomen in de basisregistratie. Dit is ingevoerd om discriminatie voor mensen met een dubbele nationaliteit te voorkomen.

In 2013 werd duidelijk dat er jaarlijks voor zo’n 95 miljoen euro werd gefraudeerd met toeslagen. Dit heeft samen met de ‘Bulgarenfraude’ (fraude met toeslagen door vijf personen uit Bulgarije en iemand uit Turkije), die in datzelfde jaar aan het licht kwam, geleid tot aangescherpte controles op fraude.