‘Stille Australiërs’ houden rechts verrassend aan de macht

Verkiezingen Australië Klimaat en de economie waren de belangrijkste verkiezingsthema’s in Australië. Omdat oppositiepartij Labor hier niet tussen koos, kan de rechtse premier Morrison nu voortregeren.

Hij is altijd „in wonderen” blijven geloven, zei de Australische premier Scott Morrison in zijn overwinningstoespraak. Want een wonder, daar kwam zijn winst van de verkiezingen in Australië, afgelopen zaterdag, wel zo’n beetje op neer. Niemand had vooraf gedacht dat Morrison en zijn liberaal-conservatieve Liberal Party kans zouden maken.

Peilingen en analisten hadden allemaal voorspeld dat de centrum-linkse Labor Party zou winnen, de oppositiepartij stond al tijden voor in de peilingen. Eén wedkantoor was zelfs zo zeker dat het twee dagen voor de verkiezingen al had uitbetaald aan degenen die een zege voor Labor hadden voorspeld. Maar Morrison won en dus hoort deze uitslag nu thuis in het rijtje verrassende rechtse zeges waar ook het Brexit-referendum en de verkiezing van de Amerikaanse president Trump in staan.

Klimaatverandering als thema

Hoe heeft Morrison dit klaargespeeld? De premier droeg de overwinning op aan „de stille Australiërs”, die „afhankelijk zijn van een overheid die hen op de eerste plaats zet”. In plaats van het klimaat, leek hij te willen zeggen. Want klimaatverandering en wat de overheid daartegen moet doen, was één van de belangrijkste thema’s van de campagne waar oppositie en coalitie over streden. Australië lijdt meer dan andere landen onder de gevolgen van klimaatverandering, de zomers worden steeds heter en extreme droogte is een groot probleem. De oppositie had ambitieuze doelen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en het gebruik van hernieuwbare energie te vergroten.

Bekijk ook deze fotoserie over de aanhoudende droogte in Australië.

Scott Morrison – zijn kabinet heeft amper milieuplannen voor ná 2020 – schetste rond die duurzaamheidsplannen steeds een somber economisch verhaal. Ze zouden de economie miljarden kosten, meer dan 167.000 banen zouden verloren gaan. En die economie was uitgerekend het tweede thema dat kiezers deze campagne belangrijk vonden. De Australische economie groeit inmiddels al 28 jaar op rij, maar lijkt wel te vertragen.

De uitslagen in deelstaat Queensland laten goed zien hoe zorgen over werkgelegenheid en economie het wonnen van het klimaat. De Liberal Party won flink in Queensland, vanwege haar steun aan plannen om daar een grote kolenmijn te openen. De Labor Party moest schipperen tussen de progressieve groene achterban en de bescherming van arbeiders. Uiteindelijk koos ze niet en sprak ze zich in de campagne niet voor of tegen de plannen uit. Dus kozen de Australiërs voor de kolen en zekerheid van rechts.

Shorten weg als oppositieleider

Immigratie- en grensbeleid is normaal gesproken ook altijd een belangrijk campagne-onderwerp in Australië, maar speelde dit keer meer op de achtergrond. Opviel dat de rechtse senator Fraser Anning niet opnieuw is verkozen. Hij beweerde kort na de aanslagen op twee moskeeën in Nieuw-Zeeland dat „het immigratiebeleid en het überhaupt toelaten van moslimfanaten” de werkelijke oorzaak was van dat geweld, gepleegd door een extreem-rechtse Australiër. Hij werd mikpunt van internationale kritiek, al helemaal toen hij een jongen die een ei op zijn hoofd stuk sloeg, een mep verkocht.

De officiële uitslag was zondag nog niet helemaal bekend. Het was nog afwachten of de huidige regeringspartijen samen een meerderheid krijgen of als minderheidscoalitie verder moeten.

Voor de peilingbureaus was zondag de kater groot: hoe konden zij er zó naast zitten? In Australië is stemmen verplicht, waardoor statistisch degelijke peilingen vaak ook dicht bij de werkelijke uitslag liggen. Voor Bill Shorten, leider van de Labor Party, maakte het niet meer uit. Tot zaterdagavond dacht hij waarschijnlijk dat hij de nieuwe premier zou worden, maar in plaats daarvan maakte hij zijn vertrek bekend.