Oostenrijkse vicekanselier Strache trapte in val met ‘Russische’ lokvogel

Regering Oostenrijk Een week voor de Europese verkiezingen is zaterdag de Oostenrijkse regeringscoalitie gevallen nadat een compromitterende video met vicekanselier Strache uitlekte. Hoe chantabel was de extreem-rechtse voorman?

Heinz-Christian Strache tijdens de persconferentie waarop hij zaterdag zijn aftreden als Oostenrijkse vicekanselier en als voorman van de Vrijheidspartij (FPÖ) bekendmaakte.
Heinz-Christian Strache tijdens de persconferentie waarop hij zaterdag zijn aftreden als Oostenrijkse vicekanselier en als voorman van de Vrijheidspartij (FPÖ) bekendmaakte.

De Oostenrijkse regering is zaterdagavond gevallen, een halve dag nadat vicekanselier Heinz-Christian Strache’s ochtends al zijn aftreden aankondigde. Zijn positie was onhoudbaar geworden nadat Duitse media vrijdagavond een compromitterende video hadden gepubliceerd waarop Strache, leider van de extreem-rechtse Vrijheidspartij (FPÖ), een Russisch-sprekende zakenvrouw ondershands overheidsopdrachten aanbiedt in ruil voor steun aan zijn partij.

Tijdens een persconferentie noemde Strache zijn uitspraken in de video „catastrofaal”. Maar hij benadrukte dat hij erin was geluisd en dat hij de aantrekkelijke vrouw – een lokvogel die hij had willen „imponeren” – nooit meer had gezien.

Hij kondigde gerechtelijke stappen aan. De FPÖ-leiding draagt hij over aan de tweede man in de partij, Norbert Hofer. Strache zei dat de FPÖ wil doorregeren.

Maar zaterdagavond maakte de conservatieve kanselier, Sebastian Kurz, het ontslag van zijn regering bekend en schreef nieuwe verkiezingen uit. „Genoeg is genoeg”, stelde Kurz. Hij zei geen bereidheid tot verandering te zien bij de FPÖ.

Een westerse kompromat-actie?

Het zeven uur durende, drankovergoten gesprek tussen Strache, FPÖ-fractievoorzitter Johann Gudenus en de ‘Russin’ in een vakantievilla op het Spaanse eiland Ibiza was een opzetje dat al twee jaar geleden plaatsvond. In juli 2017, twee maanden voor de Oostenrijkse parlementsverkiezingen.

Lees ook hier de Engelstalige versie van het onthullende artikel van Süddeutsche Zeitung

Wie Strache in de val hebben laten lopen, is niet bekend. Waarom men twee jaar heeft gewacht met publicatie, evenmin. Oostenrijkse veiligheidsbronnen vertelden Die Presse vrijdagavond dat dit zo professioneel gedaan is, dat dit een ‘kompromat’-actie zou kunnen zijn van een „westerse veiligheidsdienst”. Kompromat is een uit het Russisch afkomstige spionage-term voor compromitterend materiaal dat wordt verzameld om een doelwit kwetsbaar te maken voor chantage.

Strache zinspeelde daar ook op. In Wenen en andere Europese hoofdsteden wordt gespeculeerd wat de gevolgen voor de Europese verkiezingen kunnen zijn - de FPÖ-lijsttrekker voor het Europees parlement, een vertrouweling van Strache, zegde zaterdag zijn deelname aan een grote rechts-populistische bijeenkomst in Milaan af. FPÖ-posters voor de Europese campagne met Straches gezicht erop werden zaterdag haastig weggehaald.

Nauwe banden met Rusland

De video is – valstrik of niet – zeer belastend voor Strache. Meteen toen Der Spiegel en de Süddeutsche Zeitung hem vrijdagavond openbaar maakten, was duidelijk dat dit een bom zou leggen onder de anderhalf jaar oude Oostenrijkse coalitieregering. De Russin in de video mag gespeeld zijn, maar Strache is echt.

Hij doet aan de lopende band uitspraken die een regeringsfunctionaris in een Europese rechtsstaat niet kan doen. Daarmee bevestigt hij wat veel opponenten al langer zeggen: dat hij geen democraat is, nauwe banden met Rusland onderhoudt, en bereid is duistere zaakjes te doen als hem dat de macht kan opleveren. De vraag rijst hoe chantabel Strache de afgelopen anderhalf jaar is geweest.

De ‘Russin’, die zich voordoet als nichtje van een oligarch, vertelt Strache en Gudenus (architect van het vriendschapsverdrag uit 2016 tussen de FPÖ en president Poetins partij Verenigd Rusland) in de video dat zij in Oostenrijk wil investeren. Zal ze dat geld steken in Kronenzeitung, ’s lands grootste krant? Strache, in een T-shirt onderuitgezakt op een bank, veert meteen op en roept dat dit een goed idee is. Als ze dan wat journalisten ontslaan, speculeert hij, en vervangers benoemen die loyaal zijn aan de FPÖ, heeft zijn partij eindelijk een reguliere krant in handen. Nu zijn veel kranten op de hand van de socialisten of conservatieven.

Strache haalt hard naar journalisten, van wie de meesten „hoeren” zouden zijn. Hij wil wel een mediapolitiek voeren „zoals Orbán”, de nationaal-populistische premier uit buurland Hongarije. Ook speculeert hij dat hij, met hulp van een sympathieke ‘Krone’ bij de verkiezingen in september dat jaar niet 27 procent kan halen, zoals peilingen op dat moment aangeven, maar 34. Zo kan de FPÖ de grootste worden. Strache wordt zichtbaar opgewonden van dit perspectief: hij steekt de ene sigaret met de andere aan en bijt verwoed op zijn nagels.

Contracten als tegenprestatie

De ‘Russin’ vraagt hoe hij haar gaat belonen, als zij zorgt dat de Krone de FPÖ aan de macht helpt. Strache spiegelt haar dan zonder aarzelen een beloning voor: als zij een aannemersbedrijf als het Oostenrijkse Strabag opzet, zal hij zorgen dat grote overheidscontracten naar haar gaan en niet naar Strabag. De baas van Strabag, legt hij uit, is de FPÖ slecht gezind en financiert politieke concurrenten. De ‘Russin’ - Strache zei zaterdag dat ze waarschijnlijk een Letse was - wil weten of zij die overheidscontracten dan wel tegen extra gunstige voorwaarden mag hebben. Strache antwoordt dat hij dit kan regelen.

De vrouw maakt meermalen in het gesprek duidelijk dat het hier om „vuil geld” gaat. Strache zegt dat hij „niets illegaals kan doen”, maar gaat gretig op haar voorstellen in. Zo vraagt zij of ze de FPÖ kan financieren. Strache legt uit dat dit legaal maar tot bedragen van ongeveer 2.500 euro kan: de wet op partijfinanciering is streng. Maar grotere bedragen, suggereert hij, kan ze op de rekening van een stichting storten. Die sluist het geld dan door. Zo hoeft het niet bij het Rekenhof te worden gemeld. Andere grote donoren gebruiken dezelfde route, verklaart hij, voor donaties variërend van 500.000 euro tot 2 à 3 miljoen. Hij noemt zelfs namen.

Nieuwe verkiezingen

Naar verluidt heeft Strache zich tot zaterdagochtend tegen aftreden verzet. Hij ziet zichzelf als slachtoffer van een „illegale set-up”. Omdat de drank rijkelijk vloeide, omdat het onderhoud privé was en omdat Gudenus onprofessioneel Russisch-Duits tolkte tussen hem en de ‘Russin’, zou men zijn woorden niet letterlijk moeten nemen.

Voor kanselier Kurz is echter niet alleen Straches reputatie, maar die van de regering en het hele land in het geding. Kurz kan hier alleen ongeschonden uitkomen als hij kordaat optreedt. Als hij Strache zou hebben vervangen door een andere FPÖ’er, en er komen méér schandalen uit deze video voort – en dat laatste neemt men wel aan – dan zou Kurz deel zijn geworden van dit duistere verhaal.

Lees ook dit hoofdredactioneel commentaar op het aantreden van de Oostenrijkse regering (2017)

Zaterdagmorgen ontbood hij Strache. Hij vertelde hem, in het bijzijn van president Alexander Van der Bellen, dat er maar één oplossing is: nieuwe verkiezingen. Alleen zo kan Kurz schoon schip maken en er zelf versterkt uit komen. Precies hetzelfde deed zijn conservatieve voorganger Wolfgang Schüssel begin deze eeuw, toen diens regering averij dreigde op te lopen door een reeks FPÖ-schandalen: verkiezingen uitschrijven en zo de FPÖ electoraal laten betalen voor zijn fouten. Na vier jaar had Schüssel de FPÖ gedecimeerd.