Opinie

Word wakker uit je EU-slaap en doe de test

De Rechtsstaat

Oké, de stempassen zijn bezorgd, op 23 mei mogen we het Europees Parlement helpen samenstellen. Als het net zo gaat als bij de vorige twee verkiezingen, is de opkomst een bescheiden 42 procent. Europa, de ver-van-mijn-bed-show, nietwaar? Ik ken ze trouwens ook niet, de Nederlandse Europarlementariërs, noch hun thema’s. Ter lering heb ik de Europese stemwijzer gedaan, te vinden op eu.stemwijzer.nl. Alleen klikte ik er te vlotjes doorheen. Er kwam uit dat ik ex aequo op GroenLinks of 50+ zou moeten stemmen, wat nogal een schok was.

De stemwijzer schotelt dertig vragen voor, waarbij ook partijstandpunten te raadplegen zijn. Dat had ik dus beter eerst kunnen doen: per vraag de partij checken waar ik sympathie voor meen te hebben. Uiteindelijk wil je liever niet door een quiz gerekruteerd worden. Alsof ik nooit eerder gestemd zou hebben! Dus heb ik het nog een keer gedaan, nu om te kijken of ik bij mijn voorkeurspartijen kon uitkomen. Op 50+ of GL stemmen, dat kan altijd nog.

En dan word je dus wakker, uit je euroslaap, of -scepsis. De EU zien we het liefst als middel, niet als doel, waarbij we de illusie dat ‘wij’ het hier voor het zeggen hebben, koesteren. Politici hebben vlot geleerd de burger daarin te bevestigen. De EU als levertraan: doorslikken, niet te lang bij stilstaan. En intussen veel onzin verkopen over ‘Brussel’ dat ‘onze’ bevoegdheden afpakt. Maar dat is na zo’n Europese stemwijzer dus niet vol te houden.

Het begint met een frivoliteit: ‘Europa moet kiezen voor permanente wintertijd’. Van de zestien deelnemende Nederlandse partijen zijn er vier voor, acht tegen, en zitten er vier in het midden. Daarna wordt het ernst. De kwesties variëren van het homohuwelijk bevorderen, Griekse leningen kwijtschelden, een EU-breed minimumloon invoeren, de intensieve veehouderij ontmoedigen, genetisch gemodificeerde gewassen toestaan, statiegeld heffen op plastic, sancties tegen Rusland matigen, belasting op aandelenhandel en vliegtickets heffen, tot lidstaten bestraffen die begrotingsregels overtreden, dan wel mediavrijheid beperken.

Dan weet je weer: er is sinds de laatste keer dat je vergat voor het EP te gaan stemmen vrijwel geen enkele binnenlandse actuele kwestie geweest zónder Europese dimensie. Lees de rechtsstatelijk relevante vragen, zoals deze: ‘Asielzoekers moeten over de EU worden verdeeld’. Zegt u het maar: eens, oneens, geen van beide of toch maar laf ‘vraag overslaan’ aanklikken? Twaalf partijen vinden van wel, vier van niet. Dit lijkt me dus hét dilemma van deze tijd – te groot voor landen apart en nog steeds te moeilijk voor een Europese oplossing.

Asielzoekers die de Middellandse Zee oversteken ‘moet de EU terugsturen’. Van zo’n koude uitwijzing, ook wel pushback geheten, in strijd met het internationale recht en dus met alle rechtsstatelijke beginselen, blijken maar liefst zes partijen voorstander te zijn. Negen zijn ertegen en één zit in het midden.

Wat ook blijkt te spelen is dit: ‘De EU moet een gemeenschappelijke database opzetten met gegevens over personen die van terrorisme worden verdacht’. Daar blijken elf partijen voor, vier tegen en één zit in het midden. Het Europees Openbaar Ministerie, nog maar net ingesteld om financiële fraude te bestrijden, zou nieuwe taken moeten krijgen. Ook georganiseerde criminaliteit. Acht partijen zijn voor, zeven tegen, één onbeslist. Dat zit er dus aan te komen. Moeten de controles aan de binnengrenzen terug? Vijf partijen voor, negen tegen, twee in het midden. En hoe denk ik over vingerafdrukken in álle EU-paspoorten? In landen die het al hebben, zoals Nederland, blijkt in de praktijk de foutscore 30 procent te zijn. Onbruikbaar dus. Acht partijen willen het plan dan ook schrappen, zeven willen doorgaan, één weet het nog niet.

Wat we hier dus zien is notendop-Europa: een potpourri van antwoorden op collectieve problemen, aangejaagd door de wens naar meer handel, meer rijkdom, meer veiligheid, meer vrijheid, meer ontwikkeling. Wat resulteert in veel onvolkomen, halve oplossingen die wringen en schuren en nu zoeken naar democratische legitimatie. De stemwijzer als dagvaarding om over Europa na te denken. Dat ‘democratisch tekort’ waar de EU aan leidt, begint dus bij de burger. Zeker als die het er wéér bij laat zitten.

Folkert Jensma is juridisch commentator Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.