Nieuw beveiligingssysteem voor Nederlands spoor

De komende decennia wordt het oude analoge systeem vervangen door het digitale systeem ERTMS. Hierdoor moet internationaal treinverkeer efficiënter worden.

Het station van Amsterdam.
Het station van Amsterdam. Foto Evert Elzinga/ANP

Het Nederlandse spoor krijgt een nieuw beveiligingssysteem. Het analoge systeem ATB wordt de komende decennia vervangen door het digitale systeem ERTMS, European Rail Traffic Management System. ERTMS is de verplichte Europese standaard, waardoor internationaal treinverkeer efficiënter moet worden. Tot 2030 wordt er 2,4 miljard euro geïnvesteerd in de drukst bereden spoorroutes. Daarna volgt de rest van het spoornet. ERTMS vergroot de veiligheid en de capaciteit op het spoor.

De ministerraad heeft vrijdag ingestemd met een voorstel van staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat, D66). In totaal moeten zo’n 1.300 treinen van het systeem worden voorzien en 15.000 gebruikers van het systeem worden opgeleid. De voorbereidingen voor de uitrol van ERTMS lopen al sinds 2013, maar het definitieve besluit voor invoering was nog niet genomen. De hele operatie moet in 2050 zijn afgerond, de totale kosten worden geschat op 6,5 tot 7 miljard euro. Van Veldhoven wil de mogelijkheid openhouden om tussentijds nieuwe technologie, bijvoorbeeld rijden zonder machinist, toe te passen.

Zestig jaar oud

Vervanging van het op sommige plaatsen meer dan zestig jaar oude beveiligingssysteem is nodig om het spoor gereed te maken voor een toekomst met meer treinen. Machinisten krijgen nu informatie door seinen en de verkeersleiding. ERTMS, dat zowel in het spoor als in de treinen wordt ingebouwd, biedt de machinist alle informatie die nodig is voor het bepalen van de snelheid. Hierdoor kunnen treinen veilig sneller rijden, en dichter op elkaar rijden. Door de hogere frequentie kunnen meer mensen worden vervoerd, nodig vanwege de verwachte groei van het aantal treinreizigers.

Een aantal baanvakken is al uitgerust met ERTMS, waaronder de Betuweroute voor goederenvervoer, de HSL-Zuid (Amsterdam-Breda), de Hanzelijn (Lelystad-Zwolle) en Amsterdam-Utrecht. Naar verwachting kunnen tot 2030 zeven baanvakken, in totaal 345 kilometer spoor, worden voorzien van het nieuwe beveiligingssysteem. In 2014 was berekend dat er tot 2030 twintig baanvakken konden worden vernieuwd, maar dat bleek vorig jaar te optimistisch. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat werkt met spoorbeheerder ProRail en vervoerders als NS aan de invoering van het nieuwe systeem.

Grootste vernieuwing in spoorgeschiedenis

Van Veldhoven, die vrijdagmiddag het nieuwe station Lansingerland-Zoetermeer opende, spreekt van „de grootste vernieuwing in 180 jaar spoorgeschiedenis”. Ze benadrukt naast meer veiligheid en capaciteit het voordeel van betere Europese samenwerking. „We hebben in Europees verband afgesproken om bepaalde corridors voorrang te geven. Het is geweldig als we na invoering grensontkennend door Europa kunnen reizen.” Dat niet alle landen even snel zullen zijn met de invoering van ERTMS is volgens haar geen probleem. „De nieuwere versies van het systeem kunnen communiceren met oudere versies.”

Nederland had eigenlijk eerder moeten beginnen met de invoering van ERTMS, zeggen Pier Eringa en Roger van Boxtel, bestuursvoorzitters van ProRail en NS, ook aanwezig bij de stationsopening. Eringa: „Als je bedenkt dat de Betuweroute het tien jaar geleden al had, zijn we rijkelijk laat. Zorgvuldigheid is goed, maar trage besluitvorming is de doodsteek voor vernieuwing.” Van Boxtel:

„Beter laat dan nooit. Het is nu zaak dat we goed overleggen met de spoorbedrijven in Frankrijk en Duitsland, SNCF en Deutsche Bahn. Zij bepalen het tempo, bijvoorbeeld als het gaat om software die van derde partijen moet komen. Nederland is voor zulke partijen een kleine klant.”