Van een gekookt ei tot kraamverlof: zo beïnvloedt de EU ons dagelijks leven

Invloed van de EU Europese politiek gaat over grote thema’s als veiligheid, economie, handel en migratie. Maar Europees beleid heeft ook invloed op het dagelijkse leven. Voorbeelden uit een willekeurige (werk)dag.

De tijd op het beeldscherm van je wekker is Europees bepaald. Dat inwoners van alle EU-landen twee keer per jaar hun klokken moeten verzetten, in maart (zomertijd) en oktober (wintertijd), staat vastgelegd in een Europese richtlijn. Begin dit jaar stemde een meerderheid in het Europees Parlement om te stoppen met het huidige tijdsysteem. Lidstaten zijn in onderhandeling over wat het uiteindelijk zal worden: altijd zomertijd of altijd wintertijd.

Op het eitje dat je gaat bakken staat een code in het rood. Het eerste cijfer toont hoe de kip die het ei legde heeft geleefd. De letters tonen het land van herkomst. En de zeven cijfers daarna de boerderij waar de eieren vandaan komen. Die code is een Europese verplichting. De sinaasappelsap die je er bij hebt geperst komt uit Spaanse sinaasappelen, die je probleemloos en zonder extra kosten voor invoerrechten in de supermarkt kunt halen. Het water waarmee je thee zet voldoet ook aan een Europese norm. Die norm is de basis, landen mogen ervoor kiezen om nationaal hogere kwaliteitseisen te stellen.

Op het station, maar net op tijd voor de trein. Eerst de fiets wegzetten. Voor de bouw van 75 duizend fietsparkeerplekken in Amsterdam, Rotterdam en Utrecht is begin dit jaar 3 miljoen euro aan Europese subsidies toegekend. Net voor het fluitje van de conducteur spring je de trein in. Het spoor waar de trein gebruik van maakt wordt tussen dit jaar en 2028 voorzien van ERTMS, European Rail Traffic Management System. Dat is een ander systeem voor het beveiligen van spoor dan Nederland nu heeft. Het is een Europees systeem, maar lidstaten zijn niet verplicht er gebruik van te maken. Het wordt wel Europees gecoördineerd. En landen die er wel gebruik van willen maken, ontvangen daar subsidie voor.

Halverwege je treinreis loopt het spoor parallel aan de snelweg. Daar staat het verkeer vast. De nieuwe auto’s die daar langzaam rijdend richting eindbestemming bewegen, voldoen aan Europese richtlijnen. Bijvoorbeeld hoeveel ze mogen uitstoten. Maar wie een Volkswagen rijdt, weet dat niet alle autoproducenten zich aan die richtlijnen houden. Dat merk fraudeerde met de software, zodat auto’s die te veel stikstofoxide uitstootten alsnog door de Europese keuring kwamen. Over brandstof gesproken, is je tank bijna leeg? Sinds kort zie je boven de pomp codes staan: B7 voor diesel en E5 of E10 voor benzine. Een Europese richtlijn, die in het leven is geroepen om tanken in alle EU-landen makkelijker te maken.

Van het station van Den Haag loop je naar je werk. Onderweg zie je groepjes Engelssprekende collega’s richting kantoor lopen. Het is een basisrecht voor inwoners van de Europese Unie om in een andere lidstaat te wonen, te werken, te studeren of te reizen: het vrije verkeer van personen. In Den Haag zijn nogal wat Europese instellingen gevestigd, onder meer Europol (de EU-organisatie voor politiesamenwerking) en Eurojust (voor samenwerking tussen de Openbaar Ministeries van lidstaten).

Op het werk wordt beschuit met roze muisjes uitgedeeld. Een van je mannelijke collega’s is terug van kraamverlof. In Nederland hebben vaders sinds dit jaar recht op vijf dagen betaald verlof. Maar het Europees Parlement heeft afgelopen april besloten dat vaders uiterlijk in 2022 recht hebben op tien dagen betaald kraamverlof. De Raad van Ministers moet hier nog officieel mee instemmen, maar er lijkt een meerderheid voor te zijn.

Lees ook: Waar maakt een Roemeense kiezer zich druk om? En een Spaanse?

Sinds kort smeer je je boterhammen met boter van een merk dat claimt dat het product goed is voor je hart. Voordat deze boter op de markt kwam, moest die door een Europese goedkeuringsprocedure, door de European Food Safety Authority. Daarin wordt tevens bekeken of een product een gezondheidsclaim waar kan maken. De autoriteit adviseert de Europese Commissie, die producten vervolgens definitief goedkeurt. Maar ook achteraf zijn er controles op voedselkwaliteit. In Nederland is de NVWA de toezichthouder. Die wordt, samen met de toezichthouders uit andere lidstaten, op Europees niveau weer gecontroleerd door de Directorate Health and Food Audits and Analysis van de Europese Commissie om ervoor te zorgen dat de Europese normen worden gehandhaafd. Kijk ook nog even naar het land van oorsprong van de groene, knapperige appel waar je net een hap van nam: Frankrijk. En de hoeveelheid pesticide die over is gebleven op die appel, ook daar zijn Europese normen voor.

Even een koffie halen om de benen te strekken en de middagdip tegen te gaan. Spreekt de barista in het koffietentje je in het Engels aan? Grote kans dat ze een student uit een andere EU-lidstaat is die gebruik maakt van een Erasmusbeurs. Het Erasmusprogramma verstrekt die beurzen aan studenten en docenten om uitwisseling tussen lidstaten te stimuleren voor studie of stage. Het was oorspronkelijk bedoeld voor wo- en hbo-studenten. Vorig jaar is het programma uitgebreid met het solidariteits-korps: het geeft jongeren de kans beurzen aan te vragen om in een ander EU-land vrijwilligerswerk te gaan doen. Hiermee wordt beoogd jongeren (vanaf 18 jaar) met een mbo-opleiding de kans te bieden om internationale ervaring op te doen.

Tussendoor haal je een cadeautje voor je zoon die bijna jarig is. Hij wil nieuwe voetbalschoenen en scheenbeschermers. In het boekje dat bij de scheenbeschermers zit, staat dat ze voldoen aan Europese veiligheidsvoorschriften. Die voorschriften worden opgesteld door standaardisatieorganisatie CEN, de Europese variant van de wellicht wat bekendere internationale ISO. Als je de scheenbeschermers online had gekocht bij bijvoorbeeld een Duitse keten die ze goedkoper aanbiedt, dan had je een even veilig product gekocht. Overigens kan online shoppen bij een andere EU-lidstaat soms lonen: hoe groter de markt, hoe meer concurrerende aanbieders. En binnen de EU geldt vrij verkeer van goederen, dus je hoeft geen invoerkosten te betalen. Bij de kassa bespaar je als je zelf een boodschappentas mee hebt. Europese regels verplichten lidstaten om het gebruik van plastic te reduceren; in ons land vertaalde dat zich in een verbod op gratis plastic tasjes.

Tijd voor boodschappen. Je kookt vanavond Mexicaans, en koopt onder andere avocado’s uit Chili. De regels voor import van buiten Europa worden op EU-niveau vastgesteld. Zo zijn er in EU-verband lagere importtarieven bepaald voor tientallen ontwikkelingslanden. Het gaat ook om kwaliteitseisen. Voedsel dat van buiten Europa moet komen moet wel aan de EU-normen voldoen. De Europese Commissie laat inspecties uitvoeren in de landen die producten van dierlijke oorsprong – vlees, vis – naar de EU exporteren om daarop toe te zien. Leg je ook Goudse kaas, parmaham en champagne in je boodschappenkar? Dat zijn producten die Europees beschermd zijn om hun authenticiteit te waarborgen, omdat ze sterk samenhangen met een historie en cultuur van een bepaalde streek.

Na het eten besluit je een weekend naar Madrid te boeken. Je boekt vlucht en verblijf in een keer, wel zo makkelijk. Gaat het reisbureau failliet voordat je op vakantie bent geweest, dan is het door Europese consumentenbescherming zo geregeld dat je gecompenseerd wordt. Dat geldt ook als je vlucht tenminste drie uur vertraagd is. Nu je toch achter je laptop zit, check je nog even je mail. Grote kans dat je een stuk minder ongevraagde nieuwsbrieven in je mailbox hebt. Sinds 2018 geldt de Algemene Verordening Persoonsgegevens, een privacywet die in de hele EU geldt en voorkomt dat je persoonsgegevens ongevraagd gedeeld of gebruikt worden. In de wet staat ook dat alle lidstaten een toezichthouder moeten hebben die aan eisen moet voldoen. In Nederland is dat de Autoriteit Persoonsgegevens.

Nog even die laatste aflevering van een Netflix-serie kijken voordat je gaat slapen. Er bestaat een Europese verordening die bepaalt dat gebruikers niet belemmerd mogen worden in hun toegang tot het internet. Het is in de Europese Unie niet toegestaan dat bijvoorbeeld sociale media geblokkeerd worden, zoals in China, of soms in Turkije. Kijk trouwens eens achter je televisie. Zie je de letters CE? Gefeliciteerd, je apparaat voldoet aan de Europese norm.

Met medewerking van universitair hoofddocent Europese Integratie Femke van Esch en Sebastiaan Princen, universitair hoofddocent op het gebied van bestuur en beleid in de Europese Unie, beiden aan de Universiteit van Utrecht.