Wordt het Mona, Madeleine, Hugo of toch Wopke Hoekstra?

Nieuwe CDA-leider Alle ogen in het CDA zijn nu gericht op de ‘kroonprinsen’ Wopke Hoekstra en Hugo de Jonge. Maar ook de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamerfractie maakt een kans.

Wie wordt de opvolger van Sybrand Buma?
Wie wordt de opvolger van Sybrand Buma? Beeldbewerking NRC Studio

Wie je de afgelopen tijd ook sprak bij het CDA, iedereen „gunde” Sybrand Buma deze nieuwe baan enorm. Een enkeling was er eerlijk over: CDA’ers gunnen zichzelf na zeven jaar Buma ook een nieuwe leider. Minister Wopke Hoekstra (Financiën) wordt vaak genoemd, en ook minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid). Maar zij zullen nog een tijdje, misschien zelfs nog zo’n anderhalf jaar, ‘mogelijke CDA-leiders’ blijven.

Want hoe gaat het nu?

De Tweede Kamerfractie van het CDA, 13 mannen en zes vrouwen, moet eerst op zoek naar een nieuwe fractievoorzitter. Dat mag alleen iemand zijn uit de eigen fractie of iemand die bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 was gekozen en daarna lid werd van het kabinet-Rutte III. Dat geldt voor staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken) en voor staatssecretaris Raymond Knops ( Binnenlandse Zaken).

Zij maken als eerste aanspraak op de lege plek die Buma achterlaat in de Tweede Kamer. Als een van hen terugkomt zal het alleen zijn als fractievoorzitter, niet als ‘gewoon’ Kamerlid.

Er zijn weinig mensen die eraan twijfelen dat Mona Keijzer dat zelf wel ziet zitten. Ze vindt het maar niks dat het steeds gaat over de ‘kroonprinsen’ van het CDA, Hoekstra en De Jonge, en niet over ‘kroonprinsessen’. Als Keijzer de kans krijgt om een tijdje fractievoorzitter te zijn, kan ze laten zien wat ze kan in zo’n leidinggevende rol – en zich aan het eind van Rutte III kandidaat stellen als lijsttrekker. Want pas dan zal de partij een nieuwe leider kiezen. Als Hoekstra en De Jonge tegen die tijd nog niet politiek beschadigd zijn geraakt door affaires of fouten, lijkt het voor de hand te liggen dat zij zich ook kandidaat stellen.

Geen steun voor Keijzer

Volgens betrokkenen is er in de fractie op dit moment weinig steun voor Mona Keijzer als voorzitter. Ze staat bekend als behendig, maar niet als politiek zwaargewicht. Raymond Knops zou wel kunnen rekenen op genoeg steun, en ook voor hem geldt dat hij dan kan laten zien wat hij kan – om zich daarna kandidaat te stellen. Als zij het allebei niet doen, wordt iemand uit de fractie zelf voorzitter. Madeleine van Toorenburg wordt genoemd, en ook Pieter Heerma. Van Heerma is zeker dat hij niet de ambitie heeft om CDA-leider te worden, bij Van Toorenburg is dat niet zo zeker.

Scenario’s

In de CDA-top zijn de afgelopen weken achter de schermen scenario’s voorbereid, met als belangrijkste doel: het vertrek van Buma, als het zover zou komen, soepel te laten verlopen. Zonder ruzie. Want een risico op gedoe ís er wel. Onder leiding van Buma is het CDA rechtser en conservatiever geworden dan een flink deel van de partij prettig vond. Die CDA’ers uitten zich het afgelopen half jaar steeds openlijker.

Ingewijden zeggen dat Buma zo’n jaar geleden dacht dat hij misschien nog een keer lijsttrekker kon zijn, als senior tussen een groep nieuwe en jonge leiders van andere partijen. Sinds afgelopen najaar had hij dat idee niet meer.

In januari van dit jaar kon Buma niet anders dan van gedachten veranderen over het kinderpardon. De druk in zijn partij van het kritische, sociaal-linkse deel werd te groot. Dat er een commissie aan het werk ging van CDA’ers, ook van buiten het Binnenhof, om na te denken over de koers en de boodschap van de partij, werd gepresenteerd als een onderzoek naar een nieuwe visie voor het CDA, voor een lange tijd. En dus niet als kritiek op Buma. Maar voor betrokkenen was duidelijk: bij dat nieuwe CDA-verhaal, dat ook de basis zou moeten zijn voor het volgende verkiezingsprogramma, zou Buma niet passen.

Maar wie moet het dan wél worden?

‘Echte christendemocraat’

Als je rondvraagt in het CDA: Wopke Hoekstra of Hugo de Jonge. Dat vorig weekend uit een peiling van Maurice de Hond bleek hoe populair de twee zijn bij kiezers, leidde tot opgetogen reacties in de partijtop.

Het CDA zou er onder hun leiding zeven tot veertien zetels bij kunnen krijgen. „Dan ben je”, zegt een CDA’er, „in één keer de grootste.”

Hoekstra, die de afgelopen maanden opvallend veel vaker in het nieuws is met optredens dan daarvoor, ligt op dit moment beter bij CDA-kiezers dan De Jonge. Maar of dat ook zo is bij de CDA-leden, is niet zeker. Hugo de Jonge, zoon van een Nederlands hervormde dominee, geldt in de partij als ‘echte christendemocraat’ en wordt door zijn jeugd in Zeeland ook gezien als ‘provincialer’ dan Hoekstra, die afkomstig is uit de CDA-afdeling Amsterdam. Hoekstra is niet calvinistisch, maar remonstrants: een vrijzinnige protestantse stroming.

In Hoekstra’s voordeel is weer: over hem wordt in de media steeds vaker gezegd dat hij ‘premier-waardig’ is. Maar zou hij die hoedanigheid in gevaar willen brengen door mee te doen aan een lijsttrekkersverkiezing?

Het CDA organiseerde in 2012 zo’n verkiezing, met Buma als winnaar. In 2017 hadden zich ook andere kandidaten gemeld, maar die werden door het bestuur ongeschikt gevonden. Buma werd voorgedragen als lijsttrekker.

Schrikbeeld

Het schrikbeeld van CDA’ers is de lijsttrekkersverkiezing bij de PvdA in 2016. Die was fel en beschadigde uiteindelijk alletwee de kandidaten, Lodewijk Asscher en Diederik Samsom. Samsom stapte op.

Zoiets wil het CDA niet meemaken met Hoekstra en De Jonge. De partijtop is vast van plan zo lang mogelijk te profiteren van het glorieuze beeld dat het CDA twee talentvolle kandidaten heeft – en daarna de meest kansrijke van de twee lijsttrekker te laten worden, zonder schade voor de ander.

Maar dat zijn zorgen voor later. Nu moet eerst een nieuwe fractievoorzitter worden gekozen – door de Tweede Kamerleden zelf. Naar verwachting komen die al op vrijdag bij elkaar voor overleg. Buma’s vertrek zal waarschijnlijk ook volgende week nog de aandacht afleiden van de CDA-campagne voor de Europese verkiezinge n. Maar het is lang niet zeker, weten CDA’ers in Den Haag, dat dat nadelig is. Voor het CDA zelf zal er wel veel aandacht zijn.