Vrees voor meer harde acties van dierenactivisten

Dierenrechten Is ‘Boxtel’ tekenend voor verharding van dierenactivisme? Experts denken van wel, al gaat het om een „niche binnen een niche”.

Dierenrechtenactivisten van Meat the Victims maandag tijdens de bezetting van een stal van een varkenshouder in Boxtel.
Dierenrechtenactivisten van Meat the Victims maandag tijdens de bezetting van een stal van een varkenshouder in Boxtel. Foto’s Robin van Lonkhuijsen/ANP

„Dit is onze eerste actie in Nederland”, scandeert een Engelssprekende actievoerder van Meat the Victims door de megafoon. Zo’n tweehonderd activisten uit meer dan twaalf landen hebben maandag een varkenshouderij in Boxtel bezet, en moeten ’s avonds door de politie onder dwang worden verwijderd. „Maar dit zal niet onze laatste actie zijn”, dreigt de actievoerder.

Komen er inderdaad meer harde acties als deze? Keren de tijden van pakweg vijftien jaar geleden terug, toen nertsenboerderijen in vlammen opgingen en varkenshouders huisbezoek kregen van activisten met bivakmuts?

Een ding staat vast: de massale actie van deze week, waarbij tientallen actievoerders werden gearresteerd, was voor velen een verrassing. Voor Robert Molenaar bijvoorbeeld, oprichter van de ‘mainstream’ dierenrechtenorganisatie Animal Rights. Molenaar: „We kenden deze activisten niet. Ze zijn relatief jong. Veel van hen komen uit het buitenland” .

In Boxtel deed volgens Molenaar een nieuwe generatie van zich spreken: niet bang om met inbraken en bezettingen in stallen buitenwettelijk te opereren, en minder geïnteresseerd in het gesprek met de politiek en media. Alle communicatie verloopt via sociale media, bijvoorbeeld Instagram, waarop deze week beelden uit de varkensstal te zien waren.

Ook de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) leek overvallen door de actie. Afgelopen februari nog schetste deze in zijn laatste Dreigingsbeeld een kalm beeld van het dierenactivisme: „Het beeld rondom dierenrechtenextremisme bestendigt”, schreef de NCTV. „Dat wil zeggen dat er voornamelijk sprake is van activisme (demonstraties, beïnvloeding consumenten en sociale media-uitingen) naast enkele extremistische acties zoals het heimelijk filmen van (vermeende) misstanden bij boerenbedrijven en het uiten van bedreigingen”.

Minister Grapperhaus (Justitie, CDA), politieke baas van de NCTV, reageerde dinsdag in de Tweede Kamer: „We gaan deze analyse nog eens tegen het licht houden.” Hij beloofde zijn bezorgde partijgenoten van het CDA, een brief met een nieuwe inschatting.

Varkensboer in nazi-uniform

Verschillende experts vrezen dat het niet bij een incident blijft. Boxtel markeert volgens hen een nieuwe, hardere fase in het dierenactivisme. Volgens de historicus Bernd Timmerman, die de dierenrechtenbeweging al decennia volgt, is die verharding al langer onder de oppervlakte gaande. Wel gaat het daarbij, beklemtoont hij, om „een niche binnen een niche van de brede sociale beweging” die dierenrechten wil bevorderen.

„Met name binnen de veganistische hoek heb je niches die heel ver willen gaan, en die ook in Boxtel aanwezig waren”, zegt Timmerman. „Het zijn millennials, jonge mensen die hun woede over stress en pijn van dieren omzetten in een dogmatische opvatting dat iedereen op aarde meteen vegan moet worden. Ze denken zwart-wit en zijn kritisch op de Partij voor de Dieren. Ze plaatsen felle reacties op sociale media. Laatst zag ik een plaatje voorbijkomen van een veroordeelde varkensboer in nazi-uniform. Daar komen dan tientallen likes op.”

De acties worden niet alleen ondernomen uit solidariteit met de dieren, constateert historicus Timmerman. „De actievoerders doen het ook voor zichzelf.” Met verbazing zag hij hoeveel selfies zij namen bij hun bezetting in de stallen. „De bezetting van de stal in Boxtel was een selfiefeest te midden van onnoemelijk dierenleed.”

Een inlichtingenbron die eveneens verharding vreest, wijst op de bemoeienis van de activistische organisatie 269life met de stalbezetting in Boxtel. De organisatie streeft een „compromisloze bevrijding van dieren na”. Ze is genoemd naar een in 2013 bevrijd kalf uit Tel Aviv. Symphatisanten brandmerken hun arm met nummer 269 uit solidariteit met het dier Sommigen van hen waren ook aanwezig in Boxtel.

Daarnaast kan een confrontatie met boze boeren voor verdere verharding zorgen, waarschuwt de bron. Diverse varkensboeren in en om Boxtel lieten het er niet bij zitten. Ze kwamen op trekkers aanrijden en gooiden auto’s van de actievoerders om. Ook Timmerman ziet het risico van meer polarisatie: „Voordat je het weet zit je op een glijdende schaal; dan gebruikt een actievoerder niet alleen geweld tegen de stal, maar ook tegen de boer.”

Nomadische activisten

Robert Molenaar van Animal Rights verwacht dat het allemaal niet zo’n vaart zal lopen. „Ik denk niet dat acties zoals in Boxtel duurzaam zijn.”, zegt hij. Clubs als Meat the Victims zijn losjes en internationaal georganiseerd, en trekken als nomadische activisten over de wereld. „Je bouwt met zo’n actie in Boxtel niks op”, zegt hij. „In augustus komen de actievoerders voor de rechter. Die zal mogelijk niet mild zijn in zijn oordeel. Mogelijk veroorzaakt dat een schrikeffect.”

Molenaar hoopt dat kritische reacties op de bezetting leiden tot zelfreflectie bij de actievoerders. „Want hoe sympathiek ook: het nadeel van acties als die inbraken is dat alle aandacht naar de gebruikte methode gaat. Het gaat niet meer om de inhoud, namelijk de dieren en hun ellendige omstandigheden in de intensieve veehouderij”.

Ook de varkenshouder in Boxtel is daarvan een exponent, aldus Molenaar. Hij wijst op een publicatie van het Brabants Dagblad. Daaruit blijkt dat een van de varkensboeren van het bedrijf eerder betrokken was bij onder meer een incident in 2018 in een andere varkensstal. Daar stikten 1200 varkens als gevolg van slechte ventilatie. „Door de bezettingsactie in Boxtel is er relatief weinig aandacht voor zulke misstanden”, zegt Molenaar, „en voordat je het weet, kan de varkensboer de rol van slachtoffer aannemen.”