‘Verrassend dat Nederland China opeens als bedreiging ziet’

China-strategie Europa-deskundige Cui Hongjian is verbaasd over de Nederlandse China-strategie. ‘Als je China als een monster afschildert, dien je je eigen belangen slecht.’

Premier Mark Rutte en minister van Landbouw Carola Schouten tijdens een handelsmissie naar China in 2018.
Premier Mark Rutte en minister van Landbouw Carola Schouten tijdens een handelsmissie naar China in 2018. Foto Robin van Lonkhuijsen

Cui Hongjian werkt in een prachtige villa met hoge plafonds in Beijing, waarin tot 1918 de Oostenrijks-Hongaarse ambassade was gevestigd. „Hier hebben destijds de onderhandelingen plaatsgevonden over de Britste overdracht van Hongkong aan China”, vertelt Cui, een man met een volle bos haar en zware wenkbrauwen. Nu is er het Chinese Instituut voor Internationale Studies (CIIS) gevestigd. Cui is directeur van de afdeling die onderzoek doet naar Europa en spreekt als voormalig diplomaat vloeiend Engels.

Het CIIS valt rechtstreeks onder het ministerie van Buitenlandse Zaken. Wat Cui vertelt, wijkt daarom vermoedelijk niet al te veel af van hoe er binnen het ministerie wordt gedacht. De voormalige Chinese ambassadeur in Nederland Chen Xu heeft hem bijgepraat over de woensdag gepubliceerde China-strategie van het Nederlandse kabinet. De kern daarvan: Nederland gaat zich „constructief-kritisch” opstellen naar China en daarbij onder andere aandringen op eerlijke handelsrelaties.

Wat vindt u van de strategie?

„In eerste instantie vind ik het vooral verwarrend. Waarom moet Nederland met een strategie komen als de EU al in maart een strategie heeft gepubliceerd? Dan ligt er toch al een gemeenschappelijk Europees standpunt? Verder vind ik het verrassend dat Nederland China nu opeens ziet als een bedreiging. Vorig jaar was dat nog niet zo: toen waren we met onze investeringen nog zeer welkom in Nederland.”

Hoe verklaart u die omslag?

„Vroeger stelde China zich onderdaniger op, China wilde vooral van Europa leren. Maar inmiddels legt China meer nadruk op gelijkheid in de verhouding met de EU. We willen onze ervaringen delen, zodat we van elkaar kunnen leren.

„Veel mensen in Europa zijn bang dat China een Chinees model wil exporteren naar de rest van de wereld, in Nederland ook. Maar dat is een belachelijke gedachte. Het model dat wij voor China hanteren is typisch Chinees, het heeft typisch Chinese kenmerken. Alleen al daardoor kun je het helemaal niet exporteren.

„Dat Europa daar toch bang voor is, komt doordat Europa veel aan zelfvertrouwen heeft ingeboet. Dat komt door de Brexit, de eerdere economische crisis, terroristische aanslagen en de vluchtelingencrisis. Zaken waardoor Europa trouwens ook een minder aantrekkelijk model voor China is geworden.”

Lees ook dit interview met Stef Blok: zonder de EU kunnen we China niet aan

Vindt u dat Nederland er verstandig aan doet om een andere koers te varen ten opzichte van China?

„Ik begrijp dat Nederland zijn beleid ten opzichte van China wil veranderen, want de wereld is veranderd. Maar hou je eigen belangen daarbij goed voor ogen. Die dien je slecht als je China afschildert als een soort monster en als je daarom Chinese investeringen afwijst. China wordt juist steeds opener, je kunt met ons over alles onderhandelen. Doe dat dan ook.

„Het is verder belangrijk dat Nederland economie en veiligheid strikt van elkaar blijft scheiden. Als alles te pas en te onpas met veiligheid in verband wordt gebracht, wat blijft er dan nog over van de Europese waarden? Daarbij draait het toch juist om open markten en een open economie, niet om marktbescherming?”

Mensen in Nederland zien China als een land met heel andere waarden dan de onze. Wat er met de Oeigoerse minderheid in Xinjiang gebeurt, zien wij als een grove schending van de mensenrechten.

„Xinjiang is een kwestie van nationale veiligheid. We willen niet dat daar een broeinest van terrorisme ontstaat. Dat gebeurde bij jullie in Europa wel, toen bleek dat terroristen zich ongemerkt in de Belgische wijk Molenbeek konden schuilhouden.

„Een aantal jaren terug was de veiligheidssituatie in Xinjiang heel slecht. Dat kwam ook omdat we te veel begrip toonden voor hun andere cultuur en hun geloof. Maar je moet juist eisen dat Oeigoeren zich eerst en vooral gaan zien als Chinese staatsburgers. Het geloof en de etniciteit moeten op de tweede plaats komen. In die eis zijn we niet uniek. Ook Frankrijk is een seculiere staat. Die eist óók dat alle burgers zich op de eerste plaats identificeren met de Franse staat.”

Denkt u dat de Chinese overheid geïrriteerd zal reageren op de nieuwe China-strategie?

„Nee, want Nederland richt zich toch vooral op meer samenwerking met China. Er komen ook geen Chinese repercussies. Maar China neemt wel acht van de veranderde Nederlandse opstelling. We moeten ons nog meer inspannen om Nederland te helpen om ons beter te begrijpen. Dan zullen jullie beter inzien hoe een aantal dingen die jullie nu nog verkeerd inschatten hier in werkelijkheid liggen.”