Recensie

Recensie Film

Nu ook witte Fransen gewond raken door politiegeweld is dat wél een schandaal

Filmfestival Cannes Een van de eerste hoogtepunten van het filmfestival van Cannes is de film Les Misérables van de zwarte filmmaker Ladj Ly. Hij sprak zich ferm uit over racistisch politiegeweld.

‘Les Misérables’ gaat over Franse politieagenten op patrouille in de banlieue Montfermeil.
‘Les Misérables’ gaat over Franse politieagenten op patrouille in de banlieue Montfermeil.

„Met de gele hesjes heeft Frankrijk nu politiegeweld ontdekt. Rubberkogels? In de banlieue heeft de helft van de mensen daar al kennis mee gemaakt. Als Macron ons nu ook eens op het Elysée uitnodigde om te luisteren?”

De zwarte filmmaker Ladj Ly (39), die woensdag in Cannes een daverend debuut maakte met politiefilm Les Misérables, raakt op de persconferentie een teer punt: nu ook witte Fransen ogen kwijtraken door rubberkogels is dat wél een schandaal. In zijn film Les Misérables leidt één zo’n kogel tot een onstuitbare geweldsspiraal in banlieue Montfermeil in Noordoost-Parijs, waar Victor Hugo ooit Les Misérables schreef, en waar diens martelaar Jean Valjean vandaan komt. En waar Ladj Ly opgroeide, die er al ruim twintig jaar documentaires maakt en politiegeweld vastlegt: ‘cop watch’. In 2008 leidden zijn beelden van een agent die een geboeide verdachte mishandelt tot diens ontslag: een unicum.

Dat activistische verleden levert nu een adembenemende ‘procedural’ op – anderhalve dag op patrouille met drie agenten – die een bijna perfecte mix van actie en boodschap weet te vinden. Ly zelf ging filmen na het zien van de banlieue-klassieker La Haine (1995), waar de politie zich gedraagt als buitenlandse bezettingsmacht. Hij noemt ook Spike Lee als inspiratie: net als in diens Do the Right Thing (1989) leiden goede intenties tot de hel. En hij kruidt dat met een humoristisch snufje Guy Ritchie: Les Misérables komt op gang als diefje Issa een leeuwenwelpje uit een circus steelt, en circusklanten dreigen te botsen met zwarte moslims. Om de goede vrede te bewaren, moet het trio agenten het welpje vinden.

Standaardpersonages

Ladj Ly werkt met standaardpersonages: racistische politieveteraan Chris, die ‘roze varken’ als geuzennaam gebruikt, diens van ongemak doortrokken zwarte rechterhand Gwada en groentje Stéphane, die zich heel snel tot geweten van het trio opwerpt. Als een jochie met een drone hun in paniek afgeschoten rubberkogel vastlegt, marchanderen ze met lokale machtscentra – de pragmatische ‘burgemeester’, de moslimbroeders die samenscholen in een kebabzaak – om de lieve vrede te bewaren. Een herhaling van verwoestende banlieue-rellen van 2005 ligt altijd om de hoek; die begonnen met twee tieners die op de vlucht voor de politie werden geëlektrocuteerd in een transformatorhuisje.

Het knappe van Les Misérables schuilt hem in de nuance van de personages, en hoe Ladj Ly aannemelijk maakt dat een schijnbaar ‘gepacificeerde’ situatie alsnog uit de klauwen loopt omdat de onderliggende systeemlogica gewoon niet deugt. Dat is extra wrang na de opening, waar diefje Issa zich met een Franse vlag om de schouders juichend in de feestende meute stort die de zege van Frankrijk op het WK voetbal viert. Alsof dat Frankrijk langer dan twee weken kan verenigen. Les Misérables is trotse erfgenaam van La Haine. En eigenlijk een betere film.