Hoe kom je als mens of product Europa binnen?

Hoe robuust is de Europese buitengrens? Op de Maasvlakte speurt de douane naar illegale goederen; wapens, drugs of fout hout. Elders in Rotterdam krijgen kennismigranten alle hulp bij een soepele integratie.

Iris Moulijn, flora- en faunaspecialist van de douane, controleert in de haven van Rotterdam de inhoud van een container.
Iris Moulijn, flora- en faunaspecialist van de douane, controleert in de haven van Rotterdam de inhoud van een container. Foto David van Dam

Goederen

„Welkom in Oost-Londen”, grapt douaneambtenaar Onno van Elswijk. Jaarlijks passeren miljoenen containers de Europese buitengrens in de Rotterdamse haven en één ervan staat vandaag in een loods van de douane op de Maasvlakte, op bijna vijftig kilometer afstand van Rotterdam. Klaar voor een controle. „Wij zijn first point of entry. Wij controleren op goederen die de Europese Unie niet in mogen”, vertelt Van Elswijk. De container zou volgens de papieren meubels uit India moeten bevatten. Ook scanbeelden wijzen daarop. Maar is er misschien andere lading tussen gestopt? En is het hout niet van beschermde boomsoorten?

Dat gaat Iris Moulijn bekijken. De flora- en faunaspecialist van de douane snijdt de verpakking open. Sterke mannen wringen een wijnrek uit een doos. Moulijn begint met een mes een laagje hout van het wijnrek af te schrapen. Ze pakt een loep en bestudeert minutenlang de structuur van het hout, intussen het boek Loofhout herkennen raadplegend. „Ik bestudeer het hout op een aantal kenmerken, om te beoordelen of ik de zending vrij geef of dat ik een monster neem en dan op nog meerdere kenmerken ga controleren.”

Speld in een hooiberg

De container is geselecteerd voor een controle door een team van experts bij de douane, het Douane Landelijk Tactisch Centrum (DLTC). Dat maakt een risicoanalyse van containers op basis van tientallen criteria. „Welke criteria dat zijn, vertellen we niet”, zegt Van Elswijk. „We zoeken naar een speld in een hooiberg maar we proberen die hooiberg in te delen in kleine stapeltjes.”

In 4 tot 5 procent van de controles vindt de douane daadwerkelijk goederen die de Europese Unie niet in mogen. „De pakkans verschilt per land. Het is aan de lidstaten zelf om invulling te geven aan hun douanetaken.” Zo beschikt de douane in Rotterdam over duikers. „Die kunnen verdovende middelen aantreffen die aan de onderkant van een schip zijn vastgemaakt, als een heuse torpedo.” Antwerpen heeft onlangs om assistentie gevraagd. „Daar hebben ze geen duikers.”

Ondanks de geheimhouding op criteria van risicovolle transporten is wel duidelijk dat controle op namaakartikelen vooral nodig is bij goederen uit Azië, dat wapens meestal uit Noord-Amerika komen, dat bij verdovende middelen de herkomst doorgaans Zuid-Amerika is en dat illegaal afval vanuit Nederland nog wel eens richting Afrika en Azië wil gaan. Steeds meer aandacht gaat uit naar controle op flora en fauna, onder meer uit Azië. Van Elswijk: „Het onderwerp wordt steeds belangrijker.” Handel in illegaal hout is „lucratief”, net als handel in zeldzame diersoorten, zoals schilpadden. De douane moet controleren op ongeveer dertigduizend plantensoorten en vijfduizend diersoorten, die zijn beschermd door het CITES-verdrag dat door 183 landen is ondertekend. Er worden weleens hoorns van neushoorns aangetroffen tussen legale vrachten. Of andere jachttrofeeën. „We hebben in een verhuisboedel ook wel eens afgezaagde olifantpoten aangetroffen, die werden gebruikt als paraplubak.” De douanemedewerkers vertellen dat ze ooit zeldzame pagegaaien op een schip hebben aangetroffen. „De kapitein wist zogenaamd van niets”, zegt Van Elswijk. „Maar een speurhond sloeg aan bij een stofzuigerzak, daar zaten veren van de papegaaien in.”

Het hout van de meubels uit India is bestudeerd. „Ik heb genoeg gezien”, zegt Iris Moulijn. Ze heeft geen onregelmatigheden aangetroffen. „Ik kan zo snel niet zeggen wat voor hout het is, maar ik kan wel uitsluiten dat het hout van palissander of sandelhout is. Dat zijn beschermde houtsoorten.”

Mensen

De Europese buitengrens wordt voor goederen bewaakt door de douane. Hoe kom je als mens Europa binnen? Welke procedures moet een gemiddelde werknemer doorlopen als een bedrijf hem of haar van buiten Europa naar Nederland haalt?

„Het is allemaal soepel verlopen”, zegt Rubayet Akbar (30) uit India. Hij woont in Rotterdam en werkt sinds anderhalf jaar als business analist op het hoofdkantoor van Stolt Nielsen, dat chemische transporten over zee uitvoert en opslaat. Hij kwam als afgestudeerde ‘kenniswerker’ naar Nederland, kreeg een jaar lang de tijd om te zoeken naar een baan en vond die na negen maanden. Hij is hier tevreden. „Het is gemakkelijk integreren”, stelt hij. „Je kunt hier je dromen waarmaken. Als je ambities en ideeën hebt, zijn er mensen die naar je luisteren.”

Beste stad voor expats

Akbar werd in Rotterdam wegwijs gemaakt door het Rotterdam Expat Centre, dat jaarlijks ongeveer tweeduizend buitenlanders van dienst is. Deze organisatie bemiddelt voor ‘kennismigranten’ die werken bij een bedrijf dat ‘erkend referent’ is – dat wil zeggen een bedrijf dat bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) kan aantonen dat het buitenlandse kenniswerkers nodig heeft, die in Nederland niet of lastig te vinden zijn.

De migrant heeft nu recht op 30 procent korting op zijn inkomstenbelasting en mag maximaal vijf jaar blijven. Daarna kan een permanente verblijfsvergunning worden aangevraagd, legt Laura Salm uit. Salm is accountmanager van het expatcentre in Rotterdam, een van de acht in Nederland. „We doen alles om het expats zo gemakkelijk mogelijk te maken”, zegt zij. „Ze kunnen hier in één keer een bankrekening openen en een burgerservicenummer en verblijfsvergunning ophalen. Ook verwijzen we hen door naar makelaars, bij het zoeken naar een woning.”

Het aantal expats in Rotterdam stijgt snel, volgens het Rotterdam Expat Centre. Onlangs werd Rotterdam door het expatforum Dispatches Europe uitgeroepen tot „de beste stad” in Europa om als expat te leven, onder meer door de goede carrièrekansen en de relatief lage woonkosten. Een van de aantrekkelijke voorwaarden voor expats is dat hun familie mee mag komen, en hier ook mag werken. „Dat laatste wordt steeds belangrijker”, zegt Salm. „De tijd dat vrouwen alleen vrijwilligerswerk op de internationale school willen doen, is voorbij.”