Waar blijven de door Modi beloofde banen en wc’s?

Verkiezingen in India In West-Bengalen probeert Modi’s partij met allerlei beloften de populaire Mamata Banerjee te verslaan. Bewoners zijn sceptisch.

Een jongetje in West-Bengalen met de vlag van de hindoe-nationalistische BJP van premier Modi.
Een jongetje in West-Bengalen met de vlag van de hindoe-nationalistische BJP van premier Modi. Foto Diptendu Dutta/AFP

De smalle steeg vult zich met rook en stemmen. Het een is afkomstig van de chula, een oventje van klei waarop een pot dal pruttelt. Het ander van de eigenaresse, een jonge vrouw die haar sari als een schild om zich heen heeft gewikkeld, en de jongemannen die zich om haar heen hebben verzameld. Waar blijf haar lpg-aansluiting, wil ze van hen weten. Had premier Narendra Modi die niet beloofd aan arme vrouwen zoals zij?

Waar zijn de banen?

Het schone drinkwater?

De wc’s?

Op elke hoek van de kleurrijke sloppenwijk ten noorden van Kolkata klinken dezelfde vragen en verwijten. Geroutineerd wisselen de jongemannen, zwaaiend met vlaggen van Modi’s Bharatiya Janata Partij (BJP), elkaar af. Als de BJP het hier in West-Bengalen voor het zeggen had, kwam uit geen enkel huis in deze wijk nog rook. Dan had iedereen een wc. En gingen de in ruïnes veranderde jutefabrieken hier weer open.

„Stem op ons”, herhaalt Suman Banerjee, de grootste en met veertig jaar ook de oudste van de lokale jeugdtak van de BJP, tegen wie hij maar tegenkomt. „Wij zullen al jullie problemen oplossen.”

De uitslag van de parlementsverkiezingen komt later deze maand.

Communistisch bastion

Nog maar een paar jaar geleden waren er weinigen die naar Banerjee en zijn partijgenoten wilden luisteren. De deelstaat in het oosten van India gold decennialang als een communistisch bastion waarin de hindoe-nationalistische BJP nagenoeg onzichtbaar was. Bij de vorige landelijke verkiezingen in 2014 won de partij slechts twee van de 42 zetels die West-Bengalen te vergeven heeft, terwijl elders bijna alle zetels voor hen waren.

„Dit keer is alles anders”, zegt Banerjee. Door Modi.

Onder leiding van de charismatische premier heeft de partij hard gewerkt aan een opmars in de deelstaat. Dat is niet voor niets. Modi is nog altijd populair in India, maar peilingen voorspellen dat een monsterzege dit keer uitblijft. Vooral in belangrijke deelstaten als Uttar Pradesh (UP) en Madhya Pradesh dreigt de BJP zetels te verliezen. Dus zijn de zinnen gezet op West-Bengalen, dat na UP en Maharashtra de meeste parlementariërs levert.

Op posters van de BJP staat in kapitalen: ‘Zeg het met trots: wij zijn hindoes’

Modi’s ambities stuiten hier op een geduchte tegenstander: Mamata Banerjee, of didi (grote zus) zoals de deelstaatleider wordt genoemd. De vrouw die met haar All India Trinamool Congrespartij (TMC) in 2011 de communisten na ruim dertig jaar regeren ten val wist te brengen.

Mamata Banerjee (64) is geenszins van plan voor Modi (68) te wijken.

„Ze is een straatvechter”, zegt journalist Shutapa Paul, die een biografie over haar schreef. De tengere Banerjee in haar immer witblauwe sari is het meest uitgesproken gezicht van een wankele alliantie aan oppositiepartijen, bedoeld om Modi te verslaan. Bij de vorige landelijke verkiezingen won Banerjees TMC 80 procent van de zetels in West-Bengalen. Na de Congrespartij was zij landelijk BJP’s zwaarste tegenstander.

„Als dat dit keer weer lukt en de BJP haalt geen meerderheid in het parlement, kan Mamata een beslissende rol spelen bij de formatie”, zegt Paul.

Posters van Mamata Banerjee. In West-Bengalen gaat de strijd tussen haar TMC en de hindoe-nationalistische BJP van premier Modi.

Foto Eva Oude Elferink

Een teken dat dit nog geen uitgemaakte zaak is wappert in de straten van Barrackpore, op een uur rijden van miljoenenstad Kolkata. Saffraankleurige vlaggen met de lotus, het symbool van de BJP. En vlaggen met de beeltenis van Hanuman, de apengod die symbool staat voor fysieke kracht (agressie volgens sommigen) en toewijding. Vooral onder nationalistische hindoes is hij populair.

De vlaggen sieren straten langs fabrieken waar nu bomen uit de muur groeien en theestalletjes waar grijze heren door kranten bladeren. Ook in de sloppenwijk waar Suman Banerjee (geen familie) deze ochtend met zijn groep is ingedeeld, wapperen ze in de laatste restjes wind van een overgewaaide cycloon – naast vlaggen van de TMC en de communistische partij. De vicevoorzitter van de lokale BJP-jongerentak wijst er lachend naar.

Zeker de helft van de bewoners gaat dit keer voor hun partij stemmen, zegt Banerjee zelfverzekerd. „Ik denk zelfs meer dan 60 procent.”

Terwijl hij modderhopen en rondscharrelende kippen probeert te ontwijken, vertelt Banerjee hoe ze sinds 2014 „hun aanwezigheid” in de wijk hebben vergroot, net als in andere delen van Barrackpore. Door regelmatig de bewoners te bezoeken, frustraties aan te horen en waar mogelijk te helpen. „Veel mensen kunnen niet lezen”, legt Banerjee uit. Dan regelden zij hun papierwerk, bijvoorbeeld voor een elektriciteitsaansluiting.

Lees ook: Verkiezingen in India: een democratische monsterklus

Verkooppitch

Hun verkooppitch is een bloemlezing van alle programma’s die Modi voor de armen heeft geïntroduceerd (‘lpg-gasaansluitingen!’, ‘Gratis huizen!’, ‘Wc’s!’). Dat het de schuld van Banerjees deelstaatregering is als deze dingen de bewoners niet hebben bereikt. En dan is er nog iets. Het wordt op deze ochtend niet hardop gezegd, maar elders in de stad staat het in grote kapitalen op partijposters: ‘Zeg het met trots: wij zijn hindoes.’

De bewoners van de sloppenwijk zijn vrijwel uitsluitend hindoe, net als in grote delen van Barrackpore. Dat is elders in de staat wel anders. Moslims vormen met 14 procent een kleine minderheid in India. Maar in West-Bengalen, dat grenst aan Bangladesh, is dat bijna 30 procent. Zie hier de grootste troef van de BJP. De partij laat geen kans onbenut in te spelen op een sluimerend ongemak onder lokale hindoes over een ‘mosliminfiltratie’.

En anders wakkeren ze dit gevoel wel aan. Luister maar naar partijleider Amit Shah, die hier onlangs op een campagnepodium illegale migranten uit het overwegend islamitische Bangladesh „termieten” noemde. Als de BJP aan de macht blijft, worden die allemaal het land uitgegooid. Of luister naar premier Modi die Mamata Banerjee ervan beschuldigt hindoes te arresteren en hun religieuze ceremonies in de deelstaat te blokkeren ten gunste van moslims.

De boodschap wordt geëchood door duizenden, vaak jonge en mannelijke vrijwilligers die huizen langsgaan en buurtbijeenkomsten organiseren. Mannen als fabriekseigenaar Suman en Geet Valmiki die hun werk staakten om ervoor te zorgen dat de parlementszetel van Barrackpore naar de BJP-kandidaat gaat. Dat die tot twee maanden geleden een prominent TMC-lid was, maakt ze niet uit.

„Waar het om gaat”, zegt Valmiki, „is dat we de hindoes verenigen.”

De overtuiging dat ze hierin slagen, werd vorig jaar bevestigd tijdens verkiezingen voor de panchayats, lokale dorpsraden. De TMC was de grote winnaar, de BJP eindigde als nummer twee, ruim voor de communisten en de tot dan toe grotere Congrespartij. Die verkiezingen gingen gepaard met veel geweld. Vooral door TMC-aanhangers die ervoor zorgden dat er voor ruim eenderde van de zetels geen tegenkandidaat was.

Die verkiezingen zetten veel kwaad bloed onder de bevolking en maakten de toon van deze campagne nog giftiger. Op de dag dat Barrackpore mag stemmen, wordt de vraag ‘op wie’ keer op keer beantwoord met zwijgen en blikken die eerst de straat afgaan voordat iets wordt gefluisterd. „In een ontwikkeld land kun je openlijk zeggen op wie je stemt”, zegt Samar Ray (82), in een gestreept hemd en met een krant in de hand. „Hier word je aangevallen door rivalen als je dat doet.”

Hamer en sikkel

Wat Ray wel wil zeggen: hij stemt zijn hele leven op dezelfde partij (wat in West-Bengalen één ding betekent: de hamer en sikkel). Net als zijn al even grijzende broer Amar (80), die bij hem komt staan. Verkiezingen zijn geen verkiezingen meer door al dat geweld. „Iedereen is bang.”

Vooral de moslims in Barrackpore. In een wijk die door de ondergaande zon de kleur van een vergeelde foto krijgt is de spanning voelbaar. Paramilitairen wandelen heen en weer terwijl bewoners in groepjes voor hun deur hangen. Eerder op de dag vond hier een opstootje plaats tussen de BJP-kandidaat en TMC-aanhangers. De eerste kwam er met een bloedlip van af. „Verrader”, werd hij genoemd.

Een moslimfamilie wil eerst best praten, achter de muur die hun tuin van de straat scheidt. Maar dan ineens niet meer.

De reden ijsbeert heen en weer op het platte dak van het aangrenzende huis waaraan Hanuman-vlaggen wapperen. Het is de buurvrouw, haar blik zo onopvallend mogelijk op het gezelschap beneden gericht. Een andere reden komt vanaf de straat de tuin ingelopen: de overburen, die graag willen weten waarover het gesprek gaat. Als de verslaggever vraagt haar handen te mogen wassen, haasten drie bewoonsters zich achter haar aan.

Ze kunnen niet praten, fluistert de moeder zachtjes terwijl ze met haar hoofd richting de tuin knikt. „Hindoes.” Haar dochter: „We willen geen problemen.”

Zelfs rond de sloppenwijk waar BJP-vrijwilliger Suman Banerjee daags eerder hoorde dat men natúúrlijk op Modi ging stemmen, blijft het nu stil. „Elke verkiezing is hetzelfde”, zucht een oudere vrouw met lichtblauwe ogen en een getekend gezicht. De BJP, de TMC, de communisten. „Ze komen hier allemaal met hun beloftes, en daarna verdwijnen ze.” Kijk om je heen, zegt ze.