Foto Roger Cremers

‘Ondanks al onze vrijheden horen we ons te gedragen als brave meisjes’

Soraya Chemaly (52) vindt dat vrouwen hun boosheid meer moeten uiten. De Amerikaanse activiste schreef er een boek over. „Omdat ze hoon of spot kunnen verwachten, leren vrouwen hun ware emoties in te houden.”

De Amerikaanse activiste en schrijfster Soraya Chemaly (52) ontvangt geregeld haatmails en dreigtweets. Soms krijgt ze zelfs foto’s opgestuurd waarop vrouwen worden opgehangen en verkracht.

Waarom? Nou, omdat ze geregeld van zich laat horen; ze vindt dat vrouwen hun woede moeten en mogen uiten. En die boodschap valt niet bij iedereen goed.

Ondanks #MeToo of het feit dat vrouwen inmiddels topposities bekleden en een stem hebben in de media, zijn we er nog lang niet, stelt Chemaly in haar boek Fonkelend van Woede. De kracht van de boosheid van vrouwen. Want nog steeds worden vrouwen, die boos zijn en zich uitspreken, gezien als een bedreiging. „We leven in een patriarchale samenleving”, zegt Chemaly tijdens een interview in Amsterdam. „Ondanks al onze vrijheden horen we ons te gedragen als brave meisjes. Doen we dat niet, en spreken we ons écht uit, dan kan je agressieve reacties verwachten.”

Zo schreef ze in 2011 voor HuffPost een satire met als titel: National Let your Boy be a Girl Day. Hierin pleitte ze ervoor dat het goed zou zijn voor jongens om voor één dag in het jaar een meisje te mogen zijn. „Dat werd me dus niet in dank afgenomen. Ik kreeg een tweet waarin werd gedreigd dat ik zou worden opgehangen.”

Typisch, zo’n reactie, meent ze, want ondertussen mogen mannen dus wél boos zijn. „Want dat beschouwen we over het algemeen als een deugd. Zeker wanneer mannen boosheid gebruiken om een ander terecht te wijzen. Of juist om iemand te verdedigen of te beschermen. Doet een vrouw hetzelfde, dan vinden we dat lastig of onprettig.” Vrouwen die hun woede uiten worden al gauw uitgemaakt voor ‘dramaqueens’ of ‘veeleisende bitches’, zegt Chemaly. „Omdat ze dat soort hoon of spot kunnen verwachten, leren vrouwen hun ware emoties in te houden.”

Maar hoe verander je het?

Maar die onverwerkte boosheid werkt wel in alles door, meent Chemaly. In haar boek komt ze met dramatische conclusies. Zo beweert ze dat vrouwen die boosheid onderdrukken, vaak lijden aan stress. Ook kan het leiden tot eetstoornissen, relatieproblemen, een negatief zelfbeeld of depressie. In feite is dit een grove vorm van verwaarlozing, is dan ook haar conclusie. En de vraag is: hoe moeten we dat veranderen?

Lees ook: Hoe lastig het is om als vrouw je boosheid te uiten

Een oplossing zou kunnen zijn om onze kinderen al op jonge leeftijd weerbaarder te maken, zegt Chemaly. „Wil je voorkomen dat een 18-jarig meisje wordt lastiggevallen, dan zul je haar als driejarige al moeten leren over de integriteit van haar lichaam en fysieke grenzen.” Voor zowel jongens als meisjes is het dus van belang om te leren praten over hun gevoelens en te ervaren dat hun meningen worden gerespecteerd. Alleen blijkt ook dat niet zo eenvoudig. Zo kan een meisje bijvoorbeeld thuis alle ruimte krijgen om zich vrijelijk te uiten, de kans is groot dat ze dit op school weer afleert, simpelweg omdat ze zich weer aanpast aan de heersende normen. Chemaly haalt een voorbeeld aan van de kleuterschool waarop de dochter van een vriendin zat. Daar was het meisje steeds doelwit van de pesterijen van één jongetje. Het dochtertje kaartte dit uiteindelijk aan, met als gevolg dat zíj naar een andere klas moest. „Het gedrag van de jongen was volgens de leraar toch niet te veranderen”, zegt Chemaly. „Hij werd dus niet verantwoordelijk gehouden voor zijn daden. Bovendien mocht hij over andermans grenzen heengaan. En ondertussen werd het meisje gestraft voor het feit dat zij haar mond opendeed.”

Om dit soort situaties te voorkomen moeten ouders dus in gesprek met leraren van scholen. En omgekeerd moeten leerkrachten ouders meer betrekken bij dit soort problemen op school. „Alleen zo kan je dit soort genderongelijkheid doorbreken en tot andere inzichten komen.”

Mannen vinden het moeilijk om andere mannen aan te spreken

Soraya Chemaly

Een goede dialoog tussen de seksen is dus van groot belang, maar hoe rijmt Chemaly dit met haar oproep dat vrouwen hun boosheid meer moeten uiten? Werkt dat dan niet averechts? „Nou, gewoon exploderen van woede helpt inderdaad niet”, zegt ze. „Vrouwen die opvliegend zijn, of op een onvoorspelbare manier uitvallen, zullen inderdaad geen verandering teweeg brengen. Het is dus belangrijk om impulsieve woede niet meteen te ventileren, maar even de tijd nemen om te voelen waar het nou precies om gaat.” Je zou het kunnen zien als een soort ‘meta-bewustzijn’, legt ze uit. „Zodra je woede ervaart, moet je bij jezelf nagaan waar je boos over bent en wat je precies wil bereiken. Pas dan kan je met de ander een goede dialoog aangaan.”

Collectieve boosheid

Voor vrouwen kan het bovendien heel belangrijk zijn om hun individuele boosheid om te vormen tot collectieve boosheid. „#MeToo is wat dat betreft een keerpunt: vrouwen geven nu sneller toe dat ze boos zijn. Door deze beweging heeft een breder publiek begrip gekregen voor de vernederingen die vrouwen moeten doorstaan. Dat zorgt in de samenleving voor meer bewustwording over onderwerpen waar men eigenlijk niets over wil horen.”

Toch is het nog steeds de vraag wat dit voor vrouwen betekent op individueel niveau. Want voelen ze zich in hun eentje nu veilig op de werkvloer? „Misschien wel niet”, zegt Chemaly. „Misschien is het op dit moment zelfs erger. Want mannen denken nu vooral: ‘stop met die woede!’ Bovendien maken ze zich zorgen dat ze misschien door rancuneuze vrouwen worden afgestraft voor hun gedrag. En dat is uiteraard het tegenovergestelde van wat vrouwen willen bereiken.”

Lees ook: Hoe boos te worden zonder de tranen

Bovendien zijn de verhoudingen op de werkvloer vaak nog ongelijk, zegt Chemaly, en worden vrouwen nog te vaak niet serieus genomen. Er zit dus maar één ding op: mannen leren dat ze andere mannen op hun verantwoordelijkheden moeten wijzen. „Maar dat is lastig. Mannen vinden het namelijk moeilijk om andere mannen aan te spreken op het moment dat ze seksueel getinte of racistische grappen maken, of porno met elkaar delen. Want een man die een andere man hierop wijst, loopt het risico te worden uitgelachen. Ze zijn dus bang om zich uit te spreken. Maar weet je, wij vrouwen nemen dat risico elke dag.”

Fonkelend van Woede. De kracht van de boosheid van vrouwen. Soraya Chemaly. De Geus, 416 blz. 23,99 euro.