Opinie

Lichtzinnig wraken: de Hoge Raad maakte korte metten

Wie denkt dat de rechter in zijn zaak vooringenomen is, kan proberen hem of haar te laten vervangen. Dit ‘wraken’ is onverwacht weer populairder geworden. Rechter Matthieu Verhoeven ziet soms saboteurs.

Als iemand meent dat de rechter die zijn zaak behandelt partijdig of vooringenomen is, kan hij die rechter wraken. De zaak wordt dan stilgelegd en drie rechters beoordelen of er sprake is van partijdigheid of (de schijn van) vooringenomenheid. Wordt het verzoek afgewezen, dan gaat de oorspronkelijke rechter met de zaak verder. Wordt het wrakingsverzoek toegewezen, dan komt er een andere rechter, of drie andere rechters als het een meervoudige kamer was.

Record

In een eerdere column meldde ik dat aan de stijging van het aantal wrakingen een einde leek te komen en dat het aantal in 2016 behoorlijk was afgenomen ten opzichte van het jaar daarvoor. Het blijkt toch weer dat het gevaarlijk is om ergens je tevredenheid over te uiten … „Wat hebben we deze vakantie toch een prachtig weer.” „Nog drie kwartier (of een paar seconden) en Ajax zit in de finale van de Champions League.”

Uit cijfers van de Raad voor de Rechtspraak blijkt dat het aantal wrakingen in 2018 een record heeft gebroken: 750 wrakingen, tegenover 605 verzoeken in 2017. Twintig verzoeken (zo’n 2,5 procent) werden toegewezen, wat betekende dat de behandelende rechter werd vervangen. Op de ruim 1,5 miljoen zaken valt dat aantal wrakingsverzoeken natuurlijk nogal mee (in 0,05 procent van de zaken, als je het spectaculair wilt uitdrukken).

Machtig wapen

Het is onduidelijk wat de oorzaak is van de stijging van het aantal wrakingsverzoeken. Misschien is er een wetenschapper te vinden die daar eens in wil duiken. Het fenomeen is er belangrijk genoeg voor. Wraking is een machtig wapen dat een forse invloed heeft op de procedure – die ligt meteen stil – en soms ook op de rechter.

In mijn vorige column over dit onderwerp schreef ik dat het moeilijk is iets te doen tegen licht- of onzinnige wrakingen. De Hoge Raad heeft eind vorig jaar twee belangrijke arresten gewezen (hier en hier te vinden) over hoe om te gaan met oneigenlijk gebruik van de wraking en wat de gevolgen zijn voor de wrakingsprocedure. Het meeste oneigenlijk gebruik, in zwang bij een bepaald genre advocaat, is vooral gericht op ‘zand in de machine strooien’. Het wordt gegoten in de vorm van wraking van de rechter met wiens (tussen)beslissing men het niet eens was.

Daarvoor is het wrakingsmiddel echter niet in het leven geroepen. Indien iemand het oneens is met een rechterlijke beslissing, is er hoger beroep of cassatie. De Hoge Raad heeft nog maar eens duidelijk gezegd dat de wraking niet voor dit soort gevallen is bedoeld. Voorts oordeelt de Hoge Raad dat een dergelijk oneigenlijk verzoek meteen door de wrakingskamer kan worden afgedaan, zonder afzonderlijke behandeling ter zitting, wegens kennelijke ongegrondheid.

Zelfde dag

Hiermee wordt het fenomeen oneigenlijke wraking natuurlijk niet weggenomen, maar de gevolgen zijn minder ingrijpend. Normaal gesproken kan het namelijk even duren voordat een wrakingskamer de zaak ter zitting kan behandelen, zeker indien rekening wordt gehouden met alle opgegeven verhinderdata. Nu kan een oneigenlijk verzoek min of meer op dezelfde dag worden afgedaan en kan de procedure verder. Dat is in ieder geval winst.

Als iemand serieus meent dat zijn rechter partijdig is of dat de (objectieve) schijn van vooringenomenheid bestaat, moet hij een wrakingsverzoek kunnen doen. Let wel: het feit dat een wrakingsverzoek wordt afgewezen, wil op zich niet zeggen dat het een onzinnig verzoek was, of een mislukte poging de lopende procedure te saboteren. De oneigenlijke wraking is dat wel. Gelukkig bestaat het overgrote deel van de procesdeelnemers niet uit saboteurs.

De Togacolumn wordt geschreven door een advocaat, officier of rechter. Matthieu Verhoeven is rechter in Almelo in de civiele sector, waar hij vooral insolventies (faillissementen en schuldsaneringen) en kort gedingen doet.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.