Recensie

Recensie Beeldende kunst

Hij haat mensen niet, ze zijn alleen zo tijdgebonden

Fotografie Van de Britse fotograaf John Riddy is nu in Nederland voor het eerst een overzichtstentoonstelling te zien: in De Pont, Tilburg. Gebouwen, strakke lijnen en lichtval vormen de verhalen in zijn foto’s waar geen mens op te zien is.

John Riddy: ‘London (Blackfriars) 2004
John Riddy: ‘London (Blackfriars) 2004 Frith Street Gallery, London

‘Er komt weer geen normaal mens in voor’, schreef Gerard Reve ooit in een brief over zijn eigen werk. Had de Britse fotograaf John Riddy (1959) daarop gereageerd, dan was het denkbaar dat hij over zijn eigen werk had gezegd: ‘Er komt weer geen mens in voor’. Wie de foto’s van Riddy bekijkt, die nu voor het eerst in Nederland als overzichtstentoonstelling worden gepresenteerd in De Pont, moet lang zoeken naar menselijke aanwezigheid.

Er zijn er een paar, voor wie goed zoekt: in de serie ‘Palermo’, die hij maakte op Sicilië in 2012 en 2013. Op een van de zes foto’s staat een man in de verte. In Spanje staan twee mensen door een dichte poort te kijken. Op een ander zie je nog een levend wezen: een slapende hond. „Het is niet dat ik een hekel aan mensen heb”, legt Riddy in een filmpje uit. „Het probleem is dat mensen zo tijd- en plaatsgebonden zijn. Maak je een foto van man met hoed en sigaret dan zie je meteen wanneer zo’n foto is genomen.” En Riddy wil zijn foto’s letterlijk tijdloos laten zijn.

Van de grijze, verstilde foto’s is inderdaad vaak moeilijk te zien wanneer ze zijn gemaakt. Een verwaarloosd centrum is vastgelegd, gigantische boomwortels in een park, de lege haven: ze kunnen van alle tijden zijn. De foto wil hier geen momentopname zijn, de slapende hond wordt zo als het ware een schone slaapster die pas over honderd jaar gewekt gaat worden.

John Riddy: ‘Palermo (Giardini Inglese - Ficus) 2013 Frith Street Gallery, London

Riddy wilde aanvankelijk schilder of beeldhouwer worden, maar kon in zijn atelier niet echt zijn draai vinden. Dat idee van een palet zie je in zijn foto’s terug: vaak omkaderd, zeker als het om het interieur van het Rietveld Schröderhuis gaat, waardoor ze een schilderij op zichzelf lijken. Of London (Garrick) uit 2008, waar je achter ramen in grijze muren schilderijen ziet hangen tegen een rode achterwand; een knipoog naar schilderijen van kunstenaarswerkplaatsen en -ateliers zoals je ze in de achttiende eeuw wel zag.

Omdat het atelier onbenut bleef, pakte Riddy de fiets en leerde hij zo de structuren en patronen van plekken kennen en vond daar een manier om vormen weer te geven. In Japan fotografeert hij plekken waar de berg Fuji op de achtergrond figureert, zonder dat geheel het clichématig wordt. Daarvoor wordt de blik te zeer getrokken naar de moestuin op de voorgrond. Wel iets clichématiger zijn de vervallen townships rondom Kaapstad die Riddy vastlegde. De namen van het gebied – Ocean View bijvoorbeeld – stroken inderdaad niet met wat je ziet, maar dat levert geen verrassingseffect op.

Heel fraai zijn de contrasten die hij opzoekt in New York en Londen. Vanuit zijn hotelkamer legt hij de Freedom Tower vast die is opgerezen uit Ground Zero, maar hij noemt de foto’s naar Frank Stella’s beeld ‘Black Star’ dat veel dichterbij staat: het oog dwingend naar een detail op de overvolle foto. Vanuit dat object zoomt hij uit. De omheining en vooral de lucht is waar het om gaat, maar de Black Star blijft een relevant detail in een groter geheel.

Het omgekeerde doet hij in Londen: daar legt hij smerige, beschimmelde, vervallen muren vast die je niet wilt aanraken. Even groot als de New York-foto’s, zijn de betekenisloze details hier vrijwel even fascinerend. Uiterst gedetailleerd is elke barst in de steen te zien: hier wordt het detail groot gemaakt en is het duidelijker wat tijd doet met de omgeving. In New York zie je wat er gebouwd is, in Londen zie je de tijd geplakt op de muur. Tijd als aangeplakte koek van rook, roet en vet. Desolaat kan je de foto’s noemen, leeg en strak, maar ze ademen ook vooral eenzaamheid uit, zonder dat er iemand op staat die die eenzaamheid kan vertegenwoordigen of verbeelden.