De beste landenpaviljoens en tentoonstellingen op de Biënnale van Venetië

Interactieve kaart Met in totaal negentig landenpaviljoens, een hoofdtentoonstelling met 79 kunstenaars, 21 officiële tentoonstellingen in het randprogramma en nog eens 86 exposities die onder de biënnale-paraplu vallen is het ondoenlijk om alles te zien. NRC tipt de hoogtepunten.

Op het terrein van de Arsenale zijn de afgelopen jaren veel nieuwe landenpaviljoens gebouwd.
Op het terrein van de Arsenale zijn de afgelopen jaren veel nieuwe landenpaviljoens gebouwd. Foto Andrea Avezzu

Klik op de stippen op de kaart voor een beschrijving.

Beste landenpaviljoens in de Giardini

Frankrijk

„Ik wil een vis zijn en naar Venetië vliegen”, zegt een man in de film van Laure Prouvost en die vreemde zin wordt waarheid in een wonderbaarlijke film waarin lucht en water één worden. Het is een hallucinerende wereld, met inktvissen en vogels en mensen die naar het paviljoen vliegen. Alles kan in deze film, die te zien is in een zachte filmzaal.

Denemarken

De tentoonstelling Heirloom van de Deens-Palestijnse kunstenaar Larissa Sansour bestaat uit een ruimtelijke installatie en een nieuwe film die op een fraaie manier in elkaar grijpen. De dystopische film verhaalt over de stad Bethlehem, die getroffen is door een ecologische ramp, waarna de inwoners ondergronds leven.

Nederland

Kunstenaars Iris Kensmil en Remy Jungerman maakten een glasheldere, museaal ogende presentatie met indrukwekkende wandschilderingen en abstracte sculpturen. Beide kunstenaars lieten zich inspireren door modernistische stromingen als de Stijl, maar voegen daar hun eigen verhalen en invloeden aan toe. Kensmil doet dat door portretten van zwarte feministen te tonen tegen een achtergrond van Mondriaan-achtige blokken. Jungerman mengt de kleuren van De Stijl met de abstracte patronen op het textiel van de Surinaamse Marron-cultuur.

Brazilië

Als er een prijs zou zijn voor het paviljoen met de beste muziek, dan zou Brazilië die winnen. Enkele foto’s en twee grote filmschermen tonen zwarte dansers in Brazilië, veelal queer of trans, die zich laten gelden met dans. De felle Beyoncé-achtige acts zijn een oproep tot seksuele gelijkwaardigheid – zodat ze eerst dansers zijn, daarna pas underdogs. Brazilië heeft met favela funk (muziek uit de sloppen) en capoeira (vechtdans uit de tijd van de slavernij) een traditie met dans en muziek als wapens. Swinguerra heet dan ook deze dansfilm – guerra oftewel oorlog – die vol passie en zweet van het scherm af swingt.

In de Arsenale

(1) Chili

Het paviljoen van Chili heeft veel weg van een wetenschapsmuseum, met landkaarten en kleine diorama’s. De presentatie ‘Altered Views’ pakt enkele onfrisse kanten aan van de Europese geschiedenis, om de blik eens om te draaien richting de kolonisator. Er worden zes casussen aangekaart. Die gaan over het etaleren van vrouwelijke psychiatrische patiënten, over de menselijke ‘zoos’ waarin exotische inboorlingen werden tentoongesteld, maar ook over het Nederlandse rampjaar 1672.

(2) Ghana

Tussen dikke adobe muren, een ontwerp van architect David Adjaye, komen bijdragen van zes exposanten samen, als in een huis. Dat thuiskomen past bij het idee dat Ghana een grote diaspora heeft, met internationaal beroemde kunstenaars die hierin terugkeren naar het moederland. Hoogtepunt is de film van John Akomfrah met meeslepende en dramatische natuurbeelden. Ook hierin doemen mensen op, lopend en dolend, hun pad over de wereld zoekend.

(3) Hoofdtentoonstelling May You Live In Interesting Times Voor het eerst doen er meer vrouwen dan mannen mee aan de biënnale. Ook kunst van zwarte kunstenaars is goed vertegenwoordigd.

Lees ook: Hoofdtentoonstelling Biënnale: kunst in tijden van nepnieuws

Elders in de stad

(4) Litouwen

Winnaar van de Gouden Leeuw voor het beste paviljoen is het Litouwse collectief Nida Art Colony met de installatie Sun & Sea (Marina). In het paviljoen is een strandje aangelegd, waar bezoekers van bovenaf naar kunnen kijken. Daar zien, en horen ze, de zingende badgasten op handdoeken. Deze ballade over een dagje strand gaat over de klimaatverandering, juist door de luiheid van de mens te onderstrepen.

(5) Helen Frankenthaler in Palazzo Grimani Helen Frankenthaler liet sluiers van verf in elkaar grijpen en bevrijdde zich op die manier van het heersende kubisme.

Lees ook: Frankenthaler bevrijdde zich van het kubisme

(6) Africobra: Nation Time in Palazzo Querini In de tentoonstelling van Africobra herleeft de black power beweging van Chicago in ritmische patronen vol knalkleuren.

Lees ook: Beeldtaal Africobra is allesbehalve gedateerd

(7) Fondazione Prada

Mooie historiserende tentoonstelling over Jannis Kounellis (1936-2017) brengt zo’n 70 werken samen in de afbladderende zalen van stadspaleis Ca’ Corner della Regina. Oude foto’s laten zien hoe de installaties oorspronkelijk tentoongesteld waren.

(8) Ca’ Pesaro

Mooi retrospectief van Arshile Gorky (1904-1948), die vluchtte uit Armenië en in de VS een nieuw bestaan opbouwde. Tachtig werken tonen hoe hij zich van een navolger van Miró en Picasso ontwikkelde tot een invloedrijk abstract-expressionist.

(9) Palazzo Grassi

Groots overzicht van de Belgische schilder Luc Tuymans. Te zien zijn tachtig werken, waarvan tweederde dateert uit de periode 2015-2018. Daartussen plaatste Tuymans, die deze expositie zelf samenstelde, enkele iconische oudere werken.

(10) Rothko in Lampedusa in Palazzo Querini Vluchtelingen zijn een thema op meer plekken in deze Biënnale, het meest duidelijk is dat in een tentoonstelling die door de UNHCR is georganiseerd.

Lees ook: De kunst mag reizen, de kunstenaar niet

(11) IJsland

In Spazio Punch heeft Shoplifter (pseudoniem van Hrafnhildur Arnardóttir) een binnenruimte veranderd in een grot van pluche. Je loopt er doorheen van donkere naar lichte harigheid, omgeven door zachtheid en een soundscape van metalband HAM. Je waant je in de ingewanden van een gigantische knuffelbeer, tussen zachte poliepen in de felste knalkleuren uit de speelgoedindustrie. Het is zowel woest als vriendelijk, een plek om je terug te trekken uit de echte wereld.